﻿<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?>
<rss version="2.0"
	xmlns:content="http://purl.org/rss/1.0/modules/content/"
	xmlns:wfw="http://wellformedweb.org/CommentAPI/"
	xmlns:dc="http://purl.org/dc/elements/1.1/"
	xmlns:atom="http://www.w3.org/2005/Atom"
	xmlns:sy="http://purl.org/rss/1.0/modules/syndication/"
	xmlns:slash="http://purl.org/rss/1.0/modules/slash/"
	>

<channel>
	<title>Удмурт дунне &#187; Герд</title>
	<atom:link href="http://udmdunne.ru/category/%d0%b3%d0%b5%d1%80%d0%b4/feed/" rel="self" type="application/rss+xml" />
	<link>http://udmdunne.ru</link>
	<description></description>
	<lastBuildDate>Fri, 18 May 2012 05:04:35 +0000</lastBuildDate>
	<language>en</language>
	<sy:updatePeriod>hourly</sy:updatePeriod>
	<sy:updateFrequency>1</sy:updateFrequency>
	<generator>http://wordpress.org/?v=3.2.1</generator>
		<item>
		<title>Мукет шунды, мукет кизилиос&#8230;</title>
		<link>http://udmdunne.ru/2012/04/%d0%bc%d1%83%d0%ba%d0%b5%d1%82-%d1%88%d1%83%d0%bd%d0%b4%d1%8b-%d0%bc%d1%83%d0%ba%d0%b5%d1%82-%d0%ba%d0%b8%d0%b7%d0%b8%d0%bb%d0%b8%d0%be%d1%81/</link>
		<comments>http://udmdunne.ru/2012/04/%d0%bc%d1%83%d0%ba%d0%b5%d1%82-%d1%88%d1%83%d0%bd%d0%b4%d1%8b-%d0%bc%d1%83%d0%ba%d0%b5%d1%82-%d0%ba%d0%b8%d0%b7%d0%b8%d0%bb%d0%b8%d0%be%d1%81/#comments</comments>
		<pubDate>Tue, 24 Apr 2012 08:40:19 +0000</pubDate>
		<dc:creator>sergo</dc:creator>
				<category><![CDATA[Удмуртлык]]></category>

		<guid isPermaLink="false">http://udmdunne.ru/?p=2829</guid>
		<description><![CDATA[Кылем арын ортчем калыкез лыдъян-чотан возьматӥз: Яр ёросын 15 сюрс 286 улӥсез. Ог 60 процентэз &#8211; удмуртъёс, 32-ез &#8211; ӟучъёс, 1,8-эз &#8211; бесерманъёс, 1,5 процентэз &#8211; бигеръёс. Озьы ке но тапалан 14 школа пӧлысь 7-аз гинэ дышето удмурт кылэз. Но туннэ таосты но мырдэм утё. Кылсярысь, чылк-чылк удмурт Байдагуртысь 9 классъемзэ вуоно дышетскон арысен пытсаны [...]]]></description>
			<content:encoded><![CDATA[<div id="attachment_2830" class="wp-caption aligncenter" style="width: 470px"><a class="highslide" onclick="return vz.expand(this)" href="http://udmdunne.ru/wp-content/uploads/2012/04/58-6.jpg" rel="lightbox[2829]"><img class="size-full wp-image-2830" title="" src="http://udmdunne.ru/wp-content/uploads/2012/04/58-6.jpg" alt="" width="460" height="528" /></a><p class="wp-caption-text">Яр палъёсысь пиналъёс.</p></div>
<p><strong>Кылем арын ортчем калыкез лыдъян-чотан возьматӥз: Яр ёросын 15 сюрс 286 улӥсез. Ог 60 процентэз &#8211; удмуртъёс, 32-ез &#8211; ӟучъёс, 1,8-эз &#8211; бесерманъёс, 1,5 процентэз &#8211; бигеръёс. Озьы ке но тапалан 14 школа пӧлысь 7-аз гинэ дышето удмурт кылэз.</strong></p>
<p>Но туннэ таосты но мырдэм утё. Кылсярысь, чылк-чылк удмурт Байдагуртысь 9 классъемзэ вуоно дышетскон арысен пытсаны медо.</p>
<p>Байдагуртын школазы выль ӧвӧл ни. Озьы ке но анай-атайёс туж шумпото: асьсэлэн визьнодан юртсы вань. Мынон-бертонэз кыдёкын ӧвӧл, пичиос понна сюлэм каньыл. Но таӵе шумпотонзэс куд-огезлэн шори люкемез чик уг поты, шӧдске.</p>
<p>- Нырысетӥ сентябре школае 17 пинал сяна уг лыкты. Улӥсез но гуртын 200 пала гинэ. 6 аресозь нылпиоссы 18 кузя. Демографияя югдурзы азьланяз ӟеч пала берыктӥськоз шуыса, оскон туж пичи. Озьыен, школаез возён &#8211; токма коньдон кисьтон кадь луыса кошке: тыллы, эстӥськонлы, уждунлы. Капчигес школаез пытсаны но нылпиосты артысь Биграгурт (Дизьмино) шор ёзо школае нуллыны. Таос вискын ог 7-8 иськем гинэ. Сюресэз но тупатъямын. Ог сю метрез гинэ уродгес. Но сое лэсьтозы, вылды, &#8211; вера Биграгурт муниципал кылдытэтлэн кивалтӥсез Елена Игнатова.</p>
<p>Ярам, сюресэз кышъялозы, автобус висъялозы. Нылпиос чебергес юртъерын визь люкалозы, тросгес эшъёс шедьтозы. Озьы ке но сюлэм туж зол бӧрдэ. Малы? Биграгурт шор ёзо школаын удмурт кылъя урокъёссы воксё ӧвӧл. Сое татын факультатив амалэн но уг дышето! Нош Байдагурт удмурт пиналъёсты будэтон ласянь туж умой инты вал.</p>
<p>Зэм, Яр ёросысь дышетонъя управлениен кивалтӥсь Елена Кротова оскытыны выре: Байдагуртысь школа пытсаськиз ке, Биграгуртын усьтозы удмурт кылъя факультатив. Но со отын ноку ӧз ужалля бере, усьтӥськемезлы но оскон сыӵегес ай.</p>
<p>Байдагуртын мумы-бубыос лулӟыло: садэз школалэн липет улаз ик усьтысалзы ке, бадӟымъёсыз но татын ик визь люкасалзы на. Но Елена Кротова меӵак шуиз:</p>
<p>- Нылпи сад отчы усьтӥмы ке но, школаез ум кельтэ ни. Ляб школа со. Нокыӵе кружокъёс но секциос отын уг ужало. Вань классъёсы но ӧвӧл. Солэсь ортчыт &#8211; сыӵе югдур куд-ог мукет гуртъёсын но. Азьланяз таосты но, мыл потэ-а, уг-а, пытсано луомы. Но ваньмыз та али вераськон гинэ ай. Кин тодэ, вуоно арын школазэс, оло, кельтомы на.</p>
<p>«Ваньмыз та вераськон гинэ ай» шуэмлы туннэ мон уг оскиськы ни. Та выллем ик югдур вал 2010-тӥ арын Эгра ёросысь Мазьги (Лонки-Ворцы) школаын. Дышетскисьёссы ӧжыт шуыса, татысь куд-ог классъ-ёсты выжтӥзы Чутыре. Интыысь кивалтӥсьёс оскытӥзы вал, Чутырын удмурт кылъя факультатив ужа. Бератаз гинэ кылӥськиз: пӧяллям. Татын нокыӵе факультатив уг ужа! Ярын но тазьы ик луыны быгатоз.</p>
<p>Школалэн директорез али ик киоссэ лэзьям ни, лэся: мар, пе, мон каром та югдурын? Шуисько солы: школаяды нылпи сад усьтӥзы ке, юртъерез шунтыны всё равно сомында ик коньдон кошкоз, озьыен, нюръяськоно дышетскись-ёсты понна. Но тазьы верамме со уг но кылы, кожалод. Ма, школазэс быдтон сярысь вераськонъёс кемалась нуо ни уго. Та аръёс ӵоже сое, оло, пытсасалзы ни кемалась. Но пумитъяськисьёс шедьылћзы. Тужгес зол нюръяське та школаез ас вакытаз йылпумъям мурт, нациосын ужан политикая министр Владимир Завалин. Туннэ но Владимир Николаевич шуэ:</p>
<p>- Байдагуртъёс мед тодозы: ум сётэ школазэс быдтыны.</p>
<p>&nbsp;</p>
<p>* * *</p>
<p>Одӥгез, кыкез, куинез, дасэз удмурт школа пытсаськиз ке, мар луоз азьланяз? Кин но со шуоз, вылды: мар сюлмаськиськоды, интыяз выль удмурт классъёс усьтӥсько ук.</p>
<p>Зэм, удмурт кыл понна бырем адямиос вань на туала арын но. Кылсярысь, али можгаос туж зол бергало та пумысен. Можга ёросын 17 школаын туннэ дышето удмурт кылэз предмет чот. Со вань школаос пӧлысь 63 процентэз. Городаз 3 школаын дышето. Со &#8211; 33 процент. Матысь дыре та лыдпус эшшо но йылоз. Городысь 1 номеро школаын уго усьтыны туртто удмурт класс.</p>
<p>Туннэ удмурт кылэз 1 номеро школаын дышетэ 180 пинал. Но директорзы Вера Насырова таин гинэ уг буйга, шуэ:</p>
<p>- Удмурт кылэз татын дышетозы арняяз 5 час. Субботаосы программаямы пыртыны турттӥськом фин кылэз но. Тазэ арняяз 2 час дышетозы. Ветлозы татчы городысь но ёросысь нылпиос. Могӟет вань: сыӵе классэз ӝогак гинэ усьтыны уг луы. Шуо ке но, ваньмыз директор киын, мар каремез потэ, мед кароз. Улонын воксё но озьы гинэ ӧвӧл ай. Министерство соглаш луэмзэ ӧз возьматы ке, номыр уд кары. Удмурт кылъя огшоры предмет нуыны лицензия кулэ ӧвӧл. Ми али но арняяз 3 час удмурт кылэз дышетӥськомы. Нош солэсь тросгес час пыртыны малпаськид ке, пӧсяны кулэ. Кружокъёс чотын нуомы на арняяз 3-4 час краеведениез.</p>
<p>Городын 1 номеро школаын гинэ 9-тӥ класс бере удмурт кылын экзамен сёто. Отысь пиналъёс гинэ 10-тӥ-11-тӥ классъёсысь удмурт кылъя но литературая олимпиадаосы пырисько. Директорлэн креслоысьтыз ӧз пезьгытэ ке, та системаез куашкатыны уг сёты. Быдтыны туж капчи, нош выль сямен пушйытыны, оло, ноку уд пӧрмыты ни, &#8211; шуэ Вера Насырова.</p>
<p>Со пала туж зол дурбасьтэ «Удмурт кенеш» огазеяськонлэн Можга ёзэныз кивалтӥсь Семён Павлов:</p>
<p>- 2009-тӥ арын Удмуртиын закон кутӥзы: ӟуч но удмурт кылъёслэн огкадь кужымзы, кыксы но &#8211; государственной. Но улонын озьы ӧвӧл. Асьтэос учке ай. Программае кыӵе ке выль предмет пырто ке, сое выжыято удмурт кылъя предметэз кулэстэм чотын. Нош Башкириын, Татариын асьсэ вордскем кылзэс ку мултэс каризы ни? Отын уг ик юало, потэ-а дышетэмед бигер кылэз. Ачид котькыӵе выжыысь потэмын мед луод, одно ик дышетоно. Нош асьме дорын мукет шунды, мукет кизилиос пишто шат?</p>
<p>«Удмурт кенеш» огазеяськонлэн кивалтӥсезлэн воштӥсез, нациосын ужан политикая министрлэн воштӥсез Татьяна Ишматова пусъе:</p>
<p>- Тросгес директоръёс можгаослэсь адӟем карысалзы ке, югдур туж ӟеч луысалыз. Туж данъяськисько 1 номеро школалэн кивалтӥсеныз Вера Насыроваен. Ачиз ӟуч ке но, удмуртъёс понна вань сюлмыныз висе. Вала, сое дышетон туала арын туж кулэ шуыса. Удмурт кылъя дышетӥсьёслы но уг ёрмы. «Удмурт кенеше» аслэсьтыз малпанъёссэ но котьку меӵак ивортэ. Кылэз дышетыны мылкыд карисьёс тросгес мед луозы шуыса, пе, тодмо удмурт адямиосын пумиськон ортчытъяны юрттэ вал. Сыӵе куронэн вазиськыкузы, кызьы палэнэ кылёд меда? Удмурт класс усьтыны одно ик соослы юрттом.</p>
<p>Визьмо адямиос али валало: удмурт кыл кулэ. Тужгес но городъёсын сюлмасько сое школае предмет чотын выжыятыны. Можга сыӵе городъёс пӧлы пыре. Жаляса верано, гуртын югдур али тыпак мукет. Татын адямиос малы ке золгес пумитъясько сое дышетонлы, улонын люкетэ гинэ, шуо. Но ведь ӵапак гуртын гинэ, анай-атайёсыз, эшъёсыз пӧлын нылпи чылкак удмурт будыны быгатэ. Город &#8211; со город, отын џемгес кылӥське ӟуч кыл. Озьыен, карын пиналэз быдэсак удмурт карыны уд быгаты. Гуртын удмурт кыл быриз ке, сое мукет азьын кужмысь улӟытыны туж шуг луоз, &#8211; вера Татьяна Ишматова. &#8211; Соин ик Ярысь Байдагурт школаез кельтон пумысен кивалтӥсьёсын одно ик вераськомы.</p>
<p>&nbsp;</p>
<p>* * *</p>
<p>Байдагуртын школазэс пытсазы ке, калык отысь пумен выжоз мукет азе. Азьланяз гурт но кулоз. Школа, медпункт но магазин гинэ возё уго гуртэз.</p>
<p>Зэм, та сярысь туннэ, оло, туж ӧжытэз малпаське. Уж пӧлы выемен, дыр уг тырмы, вылды. Соин ик Байдагуртысь школаез ворсанъя мумы-бубыос но сокем уг пумитъясько. Но, оло, сэзъялскыны кулэ ни?</p>
<p>Елена Сараматова.</p>
]]></content:encoded>
			<wfw:commentRss>http://udmdunne.ru/2012/04/%d0%bc%d1%83%d0%ba%d0%b5%d1%82-%d1%88%d1%83%d0%bd%d0%b4%d1%8b-%d0%bc%d1%83%d0%ba%d0%b5%d1%82-%d0%ba%d0%b8%d0%b7%d0%b8%d0%bb%d0%b8%d0%be%d1%81/feed/</wfw:commentRss>
		<slash:comments>0</slash:comments>
		</item>
		<item>
		<title>Ашальчи сьӧраз валтэ</title>
		<link>http://udmdunne.ru/2012/04/%d0%b0%d1%88%d0%b0%d0%bb%d1%8c%d1%87%d0%b8-%d1%81%d1%8c%d3%a7%d1%80%d0%b0%d0%b7-%d0%b2%d0%b0%d0%bb%d1%82%d1%8d/</link>
		<comments>http://udmdunne.ru/2012/04/%d0%b0%d1%88%d0%b0%d0%bb%d1%8c%d1%87%d0%b8-%d1%81%d1%8c%d3%a7%d1%80%d0%b0%d0%b7-%d0%b2%d0%b0%d0%bb%d1%82%d1%8d/#comments</comments>
		<pubDate>Fri, 06 Apr 2012 10:50:24 +0000</pubDate>
		<dc:creator>sergo</dc:creator>
				<category><![CDATA[Удмуртлык]]></category>
		<category><![CDATA[Ашальчи Оки]]></category>
		<category><![CDATA[Удмурт нылкышно кенеш]]></category>

		<guid isPermaLink="false">http://udmdunne.ru/?p=2738</guid>
		<description><![CDATA[Дано удмурт кылбурчилэн Ашальчи Окилэн вордӥськем нуналаз Удмурт нылкышно кенеш ортчытӥз куинь ар ужамезлы йылпумъянъёсъя но быръёнъёсъя конференция. Огазеяськонлэсь ужамзэ ӟечен лыдъямын, нош нылкышно кенешен кивалтыны азьланяз но оскемын Надежда Степановалы. Удмурт нылкышно кенеш берло аръёсы бадӟым саклык висъяз клубъёс кылдытонлы, покчи нылпиосын, егит семьяосын ужанлы, семьяын кылдӥсь шуг-секыт ужпумъёсты, гуртъёсы потаса, психологъёсын но мукет [...]]]></description>
			<content:encoded><![CDATA[<div id="attachment_2739" class="wp-caption aligncenter" style="width: 470px"><a class="highslide" onclick="return vz.expand(this)" href="http://udmdunne.ru/wp-content/uploads/2012/04/48-6.jpg" rel="lightbox[2738]"><img class="size-full wp-image-2739" title="" src="http://udmdunne.ru/wp-content/uploads/2012/04/48-6.jpg" alt="" width="460" height="490" /></a><p class="wp-caption-text">Конференция кутскиз удмурт гимнэн.</p></div>
<p><strong>Дано удмурт кылбурчилэн Ашальчи Окилэн вордӥськем нуналаз Удмурт нылкышно кенеш ортчытӥз куинь ар ужамезлы йылпумъянъёсъя но быръёнъёсъя конференция.</strong></p>
<p>Огазеяськонлэсь ужамзэ ӟечен лыдъямын, нош нылкышно кенешен кивалтыны азьланяз но оскемын Надежда Степановалы.</p>
<p>Удмурт нылкышно кенеш берло аръёсы бадӟым саклык висъяз клубъёс кылдытонлы, покчи нылпиосын, егит семьяосын ужанлы, семьяын кылдӥсь шуг-секыт ужпумъёсты, гуртъёсы потаса, психологъёсын но мукет специалистъёсын сэрттон-пертчонлы. Та уж азьланяз но нуиськоз. Валтӥсь интыын азьло аръёсы но вал, вуоно ньыль арлы но луоз нылпиосты анай кыллы дышетон.</p>
<p>Ужзэ паськытгес радъян вылысь удмурт нылкышно кенеш кусыпъёс юнматыны малпа мукет нылкышно огазеяськонъёсын но пӧртэм клубъёсын, семьяослы юрттэт сётонэз ёрос администрациосысь социальной ужпумъёсын вырись ёзъёсын радъялоз.</p>
<p>Конференцилэн кыкетӥ люкетэз сӥземын вал Ашальчи Оки нимо премиез сётонлы. Национальной премилэн лауреатъёсыз луизы писатель но журналист Римма Лаптева но Кезысь ужбергатӥсь, «Живица» шутэтскон юртлэн кузёез Екатерина Лекомцева. Данъян премия сётэмын ни удмуртлыкез азьланьтӥсь куамын кык нылкышнолы.</p>
<p>Вуоно арын нырысетӥ удмурт нылкышно кылбурчилы вордскемез дырысен 120 ар тырмоз. Нылкышно кенешлы нош ик вань мар бордын ужаны.</p>
<p style="text-align: right;"><strong>Лия Малых.</strong></p>
]]></content:encoded>
			<wfw:commentRss>http://udmdunne.ru/2012/04/%d0%b0%d1%88%d0%b0%d0%bb%d1%8c%d1%87%d0%b8-%d1%81%d1%8c%d3%a7%d1%80%d0%b0%d0%b7-%d0%b2%d0%b0%d0%bb%d1%82%d1%8d/feed/</wfw:commentRss>
		<slash:comments>0</slash:comments>
		</item>
		<item>
		<title>Ӵушконэ ватӥськем кужым</title>
		<link>http://udmdunne.ru/2012/04/%d3%b5%d1%83%d1%88%d0%ba%d0%be%d0%bd%d1%8d-%d0%b2%d0%b0%d1%82%d3%a5%d1%81%d1%8c%d0%ba%d0%b5%d0%bc-%d0%ba%d1%83%d0%b6%d1%8b%d0%bc/</link>
		<comments>http://udmdunne.ru/2012/04/%d3%b5%d1%83%d1%88%d0%ba%d0%be%d0%bd%d1%8d-%d0%b2%d0%b0%d1%82%d3%a5%d1%81%d1%8c%d0%ba%d0%b5%d0%bc-%d0%ba%d1%83%d0%b6%d1%8b%d0%bc/#comments</comments>
		<pubDate>Wed, 04 Apr 2012 09:28:17 +0000</pubDate>
		<dc:creator>sergo</dc:creator>
				<category><![CDATA[Герд]]></category>
		<category><![CDATA[«Чибориё кышет»]]></category>

		<guid isPermaLink="false">http://udmdunne.ru/?p=2729</guid>
		<description><![CDATA[Пичи дырысьтым кылем суредъёс али ке но син шорам. Коркамы быдэсак пужъятэм ӵушконъёсын чебертэмын луэ вал, уката ик Паска нуналлы. Корка пушез чылкыт миськем бере ӵушконъёсын мудорез, туспуктэмъёсын рамаосты котыртылӥзы, борддорысь кортӵогъёсы ошылӥзы. Нэнэе Наталья Капитоновна но дядяе Андрей Алексеевич Булычевъёс кибашлы адямиос вал. Улӥмы Сюмси ёросысь Визыл гуртын. Семьяын ми куать кузя будӥмы, пичиысен [...]]]></description>
			<content:encoded><![CDATA[<p><strong>Пичи дырысьтым кылем суредъёс али ке но син шорам. Коркамы быдэсак пужъятэм ӵушконъёсын чебертэмын луэ вал, уката ик Паска нуналлы. Корка пушез чылкыт миськем бере ӵушконъёсын мудорез, туспуктэмъёсын рамаосты котыртылӥзы, борддорысь кортӵогъёсы ошылӥзы.</strong></p>
<p>Нэнэе Наталья Капитоновна но дядяе Андрей Алексеевич Булычевъёс кибашлы адямиос вал. Улӥмы Сюмси ёросысь Визыл гуртын. Семьяын ми куать кузя будӥмы, пичиысен пыӵаз чеберлыкез валан но вордӥськем дорлэсь шунытсэ шӧдон. Пиос трос быгатонлыкъёс басьтӥзы пересь дядямылэсь, нош ми, нылъёс, бабумылэсь, нэнэмылэсь.</p>
<p>Нэнэмылэн ӵушконъёсыз пӧлын вал тужгес сӥлы кароноосыз. Одӥгзэ пужыятэм ӵушконзэ кузьмам войнаын бырем Петя братэзлэн Нина нылыз. Утьыса возиз бызёно ӵушконъёссэ но.</p>
<p>Кен юаны лыкто ке, ныллэн нэнэез эмеспилы кузьма вылэм нылызлэсь пужыятэм ӵушконзэ. Картэлэн нэнэез Ефросинья Петровна эмеспилы пужъятэм ӵушконэз праздник дыръя но, огшоры нуналъёсы но, син азе ошыса, возьылӥз: та пужыятэм ӵушконлэн семьяез утись кужымез, пе, вань.</p>
<p>Мон ачим но синпелез сямен утисько нэнэелэсь дэра ӵушконъёссэ, аслам пужыятэмъёсы но трос, Лена нылы но яратэ киужен вырыны. Пужыятэм ӵушконъёсмы трос гинэ люкаськизы ни. Малпасько, пиналъёсмылэн пиналъёссы но азинтозы выжымылэсь та ӟеч сямъёссэ.</p>
<p style="text-align: right;"><strong>Ольга Исупова.</strong></p>
<p style="text-align: right;"><strong>Ува ёрос, Нылга черкогурт.</strong></p>
<p>&nbsp;</p>
<p><strong>Редакцилэсь. Гажано лыдӟисьёс, тодады вайытӥськом: «Чибориё кышет» конкурсэ гожтыны быгатӥсько-ды йыркышетлы, ныркышетлы, азькышетлы, ӝӧккышетлы, мудоркышетлы (ӵушконлы) сӥзем кылбур, кырӟан, та кышетъёслы сӥзем вашкала яке туала сям-йылолъёсты, тунсыко учыръёсты (вакчияк). Конкурс сярысь пыр-почгес тодыны луоз «Удмурт дуннелэн» сайтысьтыз.</strong></p>
]]></content:encoded>
			<wfw:commentRss>http://udmdunne.ru/2012/04/%d3%b5%d1%83%d1%88%d0%ba%d0%be%d0%bd%d1%8d-%d0%b2%d0%b0%d1%82%d3%a5%d1%81%d1%8c%d0%ba%d0%b5%d0%bc-%d0%ba%d1%83%d0%b6%d1%8b%d0%bc/feed/</wfw:commentRss>
		<slash:comments>0</slash:comments>
		</item>
		<item>
		<title>Чакара куара</title>
		<link>http://udmdunne.ru/2012/04/%d1%87%d0%b0%d0%ba%d0%b0%d1%80%d0%b0-%d0%ba%d1%83%d0%b0%d1%80%d0%b0/</link>
		<comments>http://udmdunne.ru/2012/04/%d1%87%d0%b0%d0%ba%d0%b0%d1%80%d0%b0-%d0%ba%d1%83%d0%b0%d1%80%d0%b0/#comments</comments>
		<pubDate>Wed, 04 Apr 2012 09:08:42 +0000</pubDate>
		<dc:creator>sergo</dc:creator>
				<category><![CDATA[Фестиваль]]></category>
		<category><![CDATA[Герд]]></category>
		<category><![CDATA[Иж]]></category>
		<category><![CDATA[Бускельёсмы дорын]]></category>

		<guid isPermaLink="false">http://udmdunne.ru/?p=2726</guid>
		<description><![CDATA[Маин пӧртэм луо палэнысь удмуртъёс? Сое тодон понна одно ик доразы потано ӧвӧл. Соос асьсэос лыкто Иже. Кӧня ке ар талэсь азьло Ижын нырысьсэ ортчиз Кам сьӧрысь удмуртъёслэн фестивальзы. Соку нимысьтыз ялонъёстэк но Эшъяськон юртэ зал тыр калык люкаськылӥз. Пумен-пумен фестиваль паськытаз. Туэ со ортчиз «Чакара» нимын. Фестивале пыриськизы ни вань бадӟым удмурт диаспораосысь 17 [...]]]></description>
			<content:encoded><![CDATA[<div id="attachment_2727" class="wp-caption aligncenter" style="width: 470px"><a class="highslide" onclick="return vz.expand(this)" href="http://udmdunne.ru/wp-content/uploads/2012/04/47-5.jpg" rel="lightbox[2726]"><img class="size-full wp-image-2727" title="" src="http://udmdunne.ru/wp-content/uploads/2012/04/47-5.jpg" alt="" width="460" height="289" /></a><p class="wp-caption-text">Камсьӧръёслэн Ижысь «Ӟаныка» ансамбльзы.</p></div>
<p><strong>Маин пӧртэм луо палэнысь удмуртъёс? Сое тодон понна одно ик доразы потано ӧвӧл. Соос асьсэос лыкто Иже.</strong></p>
<p>Кӧня ке ар талэсь азьло Ижын нырысьсэ ортчиз Кам сьӧрысь удмуртъёслэн фестивальзы. Соку нимысьтыз ялонъёстэк но Эшъяськон юртэ зал тыр калык люкаськылӥз. Пумен-пумен фестиваль паськытаз. Туэ со ортчиз «Чакара» нимын. Фестивале пыриськизы ни вань бадӟым удмурт диаспораосысь 17 коллективъёс, 250 пала куноос.</p>
<p>Азьвыл удмуртъёслэн дӥсьёссы но, сям-йылолъёссы но гуртэн-гуртэн висъяськиллям. Дӥсез шоры учкыса гинэ но, адямилэсь кытысь луэмзэ, арлыдзэ тодыны луэ вал. Ижысь филармоние люкаськем удмуртъёс шоры учкыса, тодӥсь-валасьёс соку ик висъяллязы: таосыз Татарстанысь удмуртъёс, соосыз &#8211; Пермь палась, Башкортостанысь, Киров улосысь, Екатеринбургысь, Марий Элысь. Вань со диаспораосты туж ӟеч тодэ «Айкай» калык театрлэн кивалтӥсез Пётр Данилов. Со ачиз но &#8211; палэнысь, Татарстанысь, удмурт. Пётр Павловичлы ик оскемын вал фестивалез Удмурт филармониын нуыны.</p>
<p>«Чакараез» радъян бордын быдэс команда ужаз: Нациосын ужан политикая министерство, «Удмурт кенеш» ассоциация, Камсьӧр удмуртъёслэн огазеяськонзы, Эшъяськон юрт.</p>
<p>Нош мар со Чакара? Тодмо удмурт архитекторлэн Касим Галихановлэм верамезъя, Чакара &#8211; со Башкортостанысь Пичи Качак гурт доры интыяськем гурезь. Фестивальлы сыӵе ним сётыса, тыршимы, пе, удмуртъёслэсь ваче кутӥськыса, гурезе тубон, азинскон мылкыдзэс возьматыны.</p>
<p>Сцена вылын ужрадэз усьтыса, азинлык сӥзизы «Удмурт кенеш» огазеяськонлэн кивалтӥсез Николай Мусалимов, нациосын ужан политикая министр Владимир Завалин. Нош камсьӧр удмуртъёслэн кивалтӥсьсы Флюра Чибышева мылкыд кариз:</p>
<p>- Вашкала удмурт крезьгуръёсты, кырӟанъёсты кылзыса, анай-атайёсыныды, улонысь кошкем выжыосыныды выльысь пумиськем кадь мед луоды.</p>
<p>Сценаез турлы буёлъёсын пужыятӥзы огезлэсь пӧртэм мукетыз удмурт коллективъёс. Нош Пётр Данилов котькудӥзлэсь аспӧртэмлыксэ пусйыны тырше на. Тани со Татарстанысь Кукмор ёросысь песянайёсты йырси пунэтъёссэс возьматыны куре. Учке ай, пе, кыӵе чебер, лач-лач пунэтъёссы соослэн, кускерттонъёссы улэ пачкатэмын, лентаосын, уксёен чебермамын. Вашкала удмуртъёс йырсизэс ватыса возизы, нош камсьӧръёс &#8211; ӧз.</p>
<p>Башкортостанысь Вязовка гуртысь песянайёс пӧлы бигеръёс но «йыромиллям». Тани Фанильлэн кышноез, пе, бигер, нош удмурт коллективе дораз кадь ветлэ, куаш гинэ асьме сямен кырӟа.</p>
<p>Паймыто Марий Элысь удмуртъёс. Таос, пе, огшоры нуналъёсы нулло тӧдьы айшет, нош шулдыръяськонэ гордзэ дӥсяло. Фестивале но «гордэктыса» вуиллям, куд-огезлэн йыраз &#8211; сюлык. Озьыен, таиз нылкышно быземын ни.</p>
<p>Пермь улосысь гондыргуртъёс эк! нёръяло ук: «Тон ке кошкид, кӧшкемаса кылё&#8230;» Валасез вала ни: камсьӧръёс «мӧзмыны» кылзэс «кӧшкеманы» шуо. Отын ик ватсало: «Асьме таӵе келяськонъёс уйвӧтады вань вал-а?»</p>
<p>Таӵе фестивальёсын пӧр-тэм улосъёсысь удмуртъёслэсь вераськонзэс чаклан &#8211; тужгес тунсыко. Тани, шуом, Удмуртиысь удмуртъёс «Кырӟаса лэзём али но&#8230;» шуыса нёръяло, нош камсьӧръёс &#8211; «Кырӟаса басьтом али, эктыса басьтом али&#8230;» Тӥни озьы: одӥгъёсыз «лэзё», мукетъёсыз «басьто», огъёсызлэн «кырӟанъёс», мукетъёсызлэн &#8211; «зоутъёс». Со сяна, фестиваль дыръя ӵошатыны луиз на пӧртэм палась удмуртъёслэсь сюан, солдат келян сям-йылолъёссэс но. Ваньмыз та аспӧртэмлыкъёс историлэн шокамезъя дауръёсын пыӵамын.</p>
<p>Но дуннелэн котькыӵе сэрегаз мед улоз удмурт адями, сюлэмаз со мед шӧдоз калыкеныз огъя луэмзэ. Чакара гурезь йылэ тубем сямен мед кыстӥськоз вылӥе. Ог-огзэ лёгаса ӧвӧл, ог-огедлы юрттыса, ваче ки кутӥськыса, ог-огдэ бурдъяса&#8230;</p>
<p style="text-align: right;"><strong>Елена Миннигараева.</strong></p>
]]></content:encoded>
			<wfw:commentRss>http://udmdunne.ru/2012/04/%d1%87%d0%b0%d0%ba%d0%b0%d1%80%d0%b0-%d0%ba%d1%83%d0%b0%d1%80%d0%b0/feed/</wfw:commentRss>
		<slash:comments>0</slash:comments>
		</item>
		<item>
		<title>Выжыоссэс утчало… тэркыен</title>
		<link>http://udmdunne.ru/2012/04/%d0%b2%d1%8b%d0%b6%d1%8b%d0%be%d1%81%d1%81%d1%8d%d1%81-%d1%83%d1%82%d1%87%d0%b0%d0%bb%d0%be%e2%80%a6-%d1%82%d1%8d%d1%80%d0%ba%d1%8b%d0%b5%d0%bd/</link>
		<comments>http://udmdunne.ru/2012/04/%d0%b2%d1%8b%d0%b6%d1%8b%d0%be%d1%81%d1%81%d1%8d%d1%81-%d1%83%d1%82%d1%87%d0%b0%d0%bb%d0%be%e2%80%a6-%d1%82%d1%8d%d1%80%d0%ba%d1%8b%d0%b5%d0%bd/#comments</comments>
		<pubDate>Wed, 04 Apr 2012 09:00:49 +0000</pubDate>
		<dc:creator>sergo</dc:creator>
				<category><![CDATA[Герд]]></category>
		<category><![CDATA[Удмурт кенеш]]></category>
		<category><![CDATA[Бускельёсмы дорын]]></category>

		<guid isPermaLink="false">http://udmdunne.ru/?p=2725</guid>
		<description><![CDATA[Берло лыдъян-чотанъя Россиысь 42 сюрс пала удмуртъёс уло Удмуртилэн палэназ. Тужгес но трос соос Башкортостанын, Татарстанын, Пермь, Свердловск, Киров улосъёсын, Марий Элын. Отын асьсэ центръёссы, огазеяськонъёссы вань. Соос аспӧртэм тугоко выллем бинисько «Удмурт кенеш» огазеяськон котыре. Палэнысь удмуртъёс ӵемысь паймыто дӥсьтӥсь, шаплы луэменызы. Но соослэн но сюлмаськонъёссы тырмыт. Та ужпумъёс эскериськизы Нациосын ужан политикая министерствоын [...]]]></description>
			<content:encoded><![CDATA[<p><strong>Берло лыдъян-чотанъя Россиысь 42 сюрс пала удмуртъёс уло Удмуртилэн палэназ. Тужгес но трос соос Башкортостанын, Татарстанын, Пермь, Свердловск, Киров улосъёсын, Марий Элын. Отын асьсэ центръёссы, огазеяськонъёссы вань. Соос аспӧртэм тугоко выллем бинисько «Удмурт кенеш» огазеяськон котыре. Палэнысь удмуртъёс ӵемысь паймыто дӥсьтӥсь, шаплы луэменызы. Но соослэн но сюлмаськонъёссы тырмыт. Та ужпумъёс эскериськизы Нациосын ужан политикая министерствоын котрес ӝӧк сьӧрын.</strong></p>
<p>&nbsp;</p>
<h2><strong>Кинлы Гырдор луоз дор?</strong></h2>
<p>Палэнысь удмурт огазеяськонъёс пӧлысь тужгес кужмоеныз лыдъяське Башкортостанысь удмуртъёслэн автономизы. Татышлы ёросэ интыяськем центрзы котыре кыстӥсько отысь вань удмуртъёс. Соин но, вылды, котрес ӝӧк сьӧрын нырысь ик кыл сётэмын вал башкир удмуртъёслы. Историяя но культурая центрзылэн кивалтӥсез Татьяна Шайбакова пусйиз арысь аре ортчылӥсь удмурт ужрадъёссэс: нылпи творчествоя, спортъя фестивальёс, «Ӝужась кизилиос», «Чеберина» конкурсъёс, Элен вӧсь но мукет. Кык арлы одӥг пол ортчытъяло Правительстволэн наградаосыныз сӥлы карем удмуртъёслэсь ӧтчамъёссэс. 2003-тӥ арысен ужа «Усточикар» лагерьзы.</p>
<p>Туннэ нуналлы Башкортостанын 9 удмурт фольклор коллектив, 3 удмурт оркестр. Кык ар талэсь азьвыл Башкортостанлэн Президентэзлэсь грантсэ утыса, Татышлы ёросысь удмуртъёс кӧня ке крезь басьтыны быгатӥзы. Туэ кылӥськиз ни: соос нош ик грант басьто, табере &#8211; удмурт музей усьтон понна. Нош толэзь ортчыса, Татышлы ёросын усьтӥськоз зэмос удмурт гимназия!</p>
<p>- Башкир удмуртъёсын ӵошатыса, ми пушкамыгес пӧзиськом, &#8211; шуэ Набережные Челны городысь удмуртъёслэн огазеяськонэнызы кивалтӥсь Валентина Билык.</p>
<p>Зэм но, Татарстанын кӧня ке карын, ёросын удмурт огазеяськонъёс ужало, но ваньзы асьсэ поннагес. Люкаськемъёслы Валентина Билык мадиз аслаз городаз удмуртъёсын ужамез сярысь. Челныын 15 ар ӵоже ни удмурт ансамбльзы кырӟа-вера. Татын фин-угор фестивальёс ортчытъяло. Нош толэзь талэсь азьвыл кылдытӥзы Татарстанысь удмурт егитъёслэсь движенизэс.</p>
<p>- Дорамы «Шунды» огазеяськонысь егитъёс ветлэм бере нылъёсмы-пиосмы бурдъяськизы. Табере ялан ёрто: ойдолэ тае ортчытом, ойдолэ эшшо маке каром. Пиналъёс, огинэ кариськыса, удмурт сямен верасько. Монэ но анай кыллы дышето ай, &#8211; шумпотэ кивалтӥсь.</p>
<p>Киров улосысь удмуртъёслэн азьветлӥсьсы Галина Кайсина ӝожоме: удмурт кивалтӥсьёссы ӧвӧл! Шуом, Гырдор (Святозарево) гуртысьтызы коллективлы кулэ крезьгуръя удмурт кивалтӥсь. Мукет выжыысь адями, пе, кызьы валалоз асьме калыклэсь кырӟанъёссэ? Оло, кыӵе ке удмурт крезьгурчи Гырдоре сюрес лёгоз? Татын солы пичи сэрег но висъяны дась.</p>
<p>Азьвыл вакытъёсы тужгес бадӟым удмурт диаспора вал Пермь улосын. Но берло лыдъян-чотанъя соос куинетӥ интые кылизы. Пермь музъем вылын удмуртъёслэн сыӵе ӝог ӟучомонзы ӝожомытэ. Отысь удмуртъёслэн огазеяськонзылэн кивалтӥсезлэн воштӥсез Салават Гизатуллин пусъе: Пермь улосысь удмуртъёс ог-огзылэсь кыдёке пазьгиськемын. Центрзы интыяськемын Куеда ёросысь Гондыргуртын. Нош удмурт кылэз одӥг школаын гинэ &#8211; Кирга гуртын &#8211; дышето. Со понна берло аръёсы ӝутско Чайковский городысь удмуртъёс. Татын удмурт корказы, удмурт коллективзы вань ини.</p>
<p>Берло аръёсы зол вырœизы Свердловск улосысь удмуртъёс. Быгатӥзы фин-угор калыкъёслэсь центрзэс кылдытыны. 2006-тӥ арысен удмурт класс усьтӥзы. 9 удмурт коллективзы кырӟа-вера. Свердловск улосысь удмуртъёс огазеясько «Эгес» но «Урал кенеш» огазеяськонъёсы, «Шудбур» клуб котыре.</p>
<p>&nbsp;</p>
<h2>Кытчы кугӟало книгаос?</h2>
<p>Валамон, палэнысь удмуртъёс Иже асьсэ улэмзы сярысь гинэ мадьыны ӧз люкаське. Сюлмаськонъёсын, дэмланъёсын соос вазиськизы «Удмурт кенеш» огазеяськонлы, Нациосын ужан политикая министерстволы.</p>
<p>Ваньзы сямен ик ӝожомонзэс веразы, удмурт телевидениез адӟемзы уг луы шуыса. Юромо удмурт передачаосты кутон понна спутник тэркыос, пе, басьямы вал: удмурт передачаосты уг куто! Нялтас вераса, Чернушка карысь удмуртъёс цифровой телевидение вуэмлы туж зол шумпотӥллям, но сыӵе, пе, ӝожомим: 111 канал пӧлысь огез но удмурт сямен уг вераськы. Жаль, но та югдур ӵуказеысен уз тупатскы. Палэнысь удмуртъёс анай кылын передачаос учкыны мед быгатозы шуыса, цифровой амалэ выжыны кулэ Удмуртия но. Нациосын ужан политикая министрлэн Владимир Завалинлэн верамезъя, тае вить ар пала витёно луоз на. «Мынам Удмуртие» ТРК-лэсь радиопередачаоссэ кылзыны луэ ик, Интернет пыр.</p>
<p>Мукет шугъяськытӥсь ужпум: удмурт учебникъёс, пособиос, сценарийёс, чеберлыко литература, дискъёс уг тырмо. Та пумысь ӝожтӥськизы вань диаспораос.</p>
<p>- Удмурт олимпиадалы дасяськыкум, «Вуж Мултан» книгаез утчаны выри, &#8211; тодаз вае Марий Эл шаерысь Карлыган гуртысь Марина Романова. &#8211; Школамы удмурт ке но, библиотекаысь ӧй шедьты. Бугыръяськи Интернетын &#8211; отын но ӧвӧл. Нош кызьы удмурт литератураез тодод, книгаосты ке ӧд лыдӟы?</p>
<p>Башкортостанын удмурт гимназия усьтӥськиз ке, удмурт учебникъёслы кулэяськон эшшо йылоз, пусъе отысь центрен кивалтӥсь Татьяна Шайбакова. Удмуртиын одӥг ке но башкир школа луысал ке, соку книга вуттонэн шугъяськон ӧй кылдысал, дыр, малпа Татьяна Николаевна: кык республикаослэн министерствооссы учебникъёсын ваче вошъяськысалзы но тӥни. Нялтас вераса, куд-ог улосъёсын азьвыл озьы ик ужало вал.</p>
<p>Югдурез валэктыса, шаерысьтымы Дышетонъя но наукая министерствоысь отделэн кивалтӥсь Валентина Корепанова пусйиз:</p>
<p>- Азьвыл ми зэм но аспӧртэм обмен лэсьтӥськом вал. Но эскеронъёс бере шуизы: озьы уг яра, угось учебникъёс Удмуртилэн бюджетэз чотын поттэмын, мукет республикаос сое коньдонэн басьтыны кулэ. Соин ик али школаос асьсэос заявка дасяны но республикаысьтызы министерствое вазиськыны кулэ. Куроно: кулэ луись учебникъёсты тӥледлы одно ик мед сётозы. Озьы тӥляд министерствоосты книгаосты Удмуртиысь басьтыны но тӥледлы дунтэк сётыны кулэ.</p>
<p>Нациосын ужан политикая министерство оске: таӵе амал югдурез тупатыны юрттоз. Сотэк, пе, азьло кытӥяз быдэс машина тыр келям книгаосмы кытчы ке кугӟаса кыльылӥзы, зэмос кулэяськисьёс доры ӧз вуылэ.</p>
<p>&nbsp;</p>
<h2>Гожтӥм но вунэтӥм шат?</h2>
<p>Удмуртиысь но палэнысь удмурт ёросъёс вискын кусып возён сярысь огкылъёс бумага вылын вань. Но туннэ нуналлы соос уг ужало. Вунэтоно ӧвӧл созэ но: Удмуртилэн но куд-ог бускель республикаослэн парламентъёссы вискын озьы ик ӵош ужан сярысь огкылъёс кутэмын. Но ог-огеныд шергес ке пумиськылӥськод, бумага вылын гожтэмез но вунэ вылэм…</p>
<p>Палэнысь удмуртъёслэсь шугъяськонъёссэс лыдэ басьтыса, нациосын ужан политикая министр Владимир Завалин пусйиз: шӧдӥське, дыр вуиз вань диаспораос доры нош ик вуылыны, ужпумъёсты интыосын эскерыны.</p>
<p>Диаспораосын азьланяз но юн кусып возьыны дась луэмзэс веразы УдГУ, Эшъяськон юрт, «Удмурт дунне» газет но мукетъёс. Палэнысь удмуртъёслэн огазеяськонъёссы «Удмурт кенешлэн» бурд улаз тыршо бере, матэктӥсь ужрадъёс сярысь вакчияк ивортӥзы ассоциацилэн кивалтӥсьёсыз но. Озьы ик ваньзылы сётэмын вал удмурт сайтъёслэн адресъёссы, кылъёс сярысь законэз улонэ пыӵатонъя программая поттэм дискъёс, шудонъёс. Соосты выжыосмы ас ужазы кутыны быгатозы.</p>
<p>Котрес ӝӧк сьӧрын вань чаклам ужпумъёсты эскерыса ӧз вуттэ. Угось куноос тодӥзы: та дыре Пичи Пурга черкогуртын Брангуртысь песянайёс концерт возьмато. Палэнысь удмуртъёслэн делегацизы планэ воштонъёс пыртыны куриз но, автобусэ пуксьыса, кизилиос доры ширтӥз. Кызьы, пе, сыӵе дано вормисьёсты ас синмыныд уд адӟы, уд ӟечкыла! Нош котрес ӝӧк сьӧрын ӝутэм ужпумъёсъя кенешон бер ӝыт азинскиз на.</p>
<p style="text-align: right;"><strong>Елена Миннигараева.</strong></p>
]]></content:encoded>
			<wfw:commentRss>http://udmdunne.ru/2012/04/%d0%b2%d1%8b%d0%b6%d1%8b%d0%be%d1%81%d1%81%d1%8d%d1%81-%d1%83%d1%82%d1%87%d0%b0%d0%bb%d0%be%e2%80%a6-%d1%82%d1%8d%d1%80%d0%ba%d1%8b%d0%b5%d0%bd/feed/</wfw:commentRss>
		<slash:comments>0</slash:comments>
		</item>
		<item>
		<title>Удмурт культура &#8211; сюсьтыл кадь</title>
		<link>http://udmdunne.ru/2012/04/%d1%83%d0%b4%d0%bc%d1%83%d1%80%d1%82-%d0%ba%d1%83%d0%bb%d1%8c%d1%82%d1%83%d1%80%d0%b0-%d1%81%d1%8e%d1%81%d1%8c%d1%82%d1%8b%d0%bb-%d0%ba%d0%b0%d0%b4%d1%8c/</link>
		<comments>http://udmdunne.ru/2012/04/%d1%83%d0%b4%d0%bc%d1%83%d1%80%d1%82-%d0%ba%d1%83%d0%bb%d1%8c%d1%82%d1%83%d1%80%d0%b0-%d1%81%d1%8e%d1%81%d1%8c%d1%82%d1%8b%d0%bb-%d0%ba%d0%b0%d0%b4%d1%8c/#comments</comments>
		<pubDate>Wed, 04 Apr 2012 08:54:30 +0000</pubDate>
		<dc:creator>sergo</dc:creator>
				<category><![CDATA[Герд]]></category>
		<category><![CDATA[Кузебай Герд]]></category>
		<category><![CDATA[Интернет]]></category>

		<guid isPermaLink="false">http://udmdunne.ru/?p=2723</guid>
		<description><![CDATA[XX даур. 1934-тӥ ар. Соловки шормуӵ. Кузебай Герд пытсэт сьӧрын. Тазалыкез лябӟемын, мылкыдыз пуксемын. Тае шӧдыны луэ Иосиф Алексеевич Наговицынлы ыстэм гожтэтэз пыр. Та гожтэт Гердлэн бер-пуметӥ куараез кадь луэ. Со ивортэ тазалыкезлэн лябӟемез сярысь. Сюлмаське, кин кие кылёз архивез, уно аръёс ӵоже люкам материалъёсыз. Гожтэтэз пыр Герд вазиське И. Наговицынлы: курисько &#8211; вотякъёс сярысь [...]]]></description>
			<content:encoded><![CDATA[<div id="attachment_2724" class="wp-caption aligncenter" style="width: 470px"><a class="highslide" onclick="return vz.expand(this)" href="http://udmdunne.ru/wp-content/uploads/2012/04/47-6.jpg" rel="lightbox[2723]"><img class="size-full wp-image-2724" title="" src="http://udmdunne.ru/wp-content/uploads/2012/04/47-6.jpg" alt="" width="460" height="293" /></a><p class="wp-caption-text">Кузебай Гердэз буре ваён ужрад ортчиз 1-тӥ ноябре 2011-тӥ арын.</p></div>
<p><strong>XX даур. 1934-тӥ ар. Соловки шормуӵ. Кузебай Герд пытсэт сьӧрын. Тазалыкез лябӟемын, мылкыдыз пуксемын. Тае шӧдыны луэ Иосиф Алексеевич Наговицынлы ыстэм гожтэтэз пыр.</strong></p>
<p>Та гожтэт Гердлэн бер-пуметӥ куараез кадь луэ. Со ивортэ тазалыкезлэн лябӟемез сярысь. Сюлмаське, кин кие кылёз архивез, уно аръёс ӵоже люкам материалъёсыз. Гожтэтэз пыр Герд вазиське И. Наговицынлы: курисько &#8211; вотякъёс сярысь бичам библиотекаме утелэ вал&#8230;</p>
<p>Тодӥськомы: сюсьтыл валикъёс вылэ гожъям материалъёссэ утиз Вера Николаевна Недзвецкая &#8211; Гердлэн Москваын улӥсь матысь эшез. Солы луыса асьмелэн луонлыкмы вань Гердлэсь зэмос куаразэ кылыны. Озьы ке но туж трос материал ышемын.</p>
<p>XXI даур. Туннэ нуналъёс. Гердлэн куараез нош ик чузъяське. Сое валаны луэ таӵе учыръя. 2010-тӥ ар, 11-тӥ толсур, кӧснунал. Кабинетам вахтёр жингыртӥз но ивортӥз: музее вуэм адями наукая сотрудникез юа. Потӥ. Азям сылэ арлыдо ӝужыт пиосмурт. Ӟуч кылын вазиськиз: «Мон Кувшинов Леонид Геннадьевич. Дальний Востокын служить кари, пенсие потӥ но Иже берытски. Анае, Кувшинова Роза Андреевна, Гердлэн племянницаез луэ. Со трос материалъёс музее сётъяз. Анае кулэм бере мон кие шыкыс кылиз &#8211; отын люкамын Гердлэн материалъёсыз. Мон али квартираям ремонт лэсьтӥсько, со шыкыс люкетэ. Оло, со тӥледлы кулэ луоз?» Телефон номерзэ кельтыса но милемын герӟаськыны мылкыд карыса, воргорон кошкиз.</p>
<p>Трос пол жингыръяй мон солы, ӧтчалляй Кузебай Гердлэн вордӥськем нуналаз но. Ӧз лыкты, шыкысысь кагазъёсты но ӧз возьматы, музее но ӧз вайы. Уг тодћськы, малы.</p>
<p>Та учыр сярысь лад-лад гожъямын Интернетын. Гердлэн шыкысэз сярысь ивор тросэзлэсь сюлэмзэс бугыртӥз. Егитъёс акция дасян борды но басьтӥськизы. Нимысьтыз ӧтёнъёс но гожтӥзы.</p>
<p>Но шыкысысь материалъёс ми кие ӧз вуэ. Туэ 15-тӥ толшоре (Гердлэсь вордӥськем нуналзэ пусъем бере) сайтлэн бамаз выль комментарий кылдӥз. Солэн авторез &#8211; Кувшинов Игорь Леонидович. Оло, со Леонид Геннадьевичлэн пиез? Озьыен, оскон кылдэ: кагазъёс ышемын ӧвӧл!</p>
<p>Вераны кулэ: Кузебай Гердлэн нимыз паськыт вӧлмемын ни Удмурт шаермылэн пӧртэм сэрегъёсаз. Туннэ нуналлы асьмелэн вань К. Герд нимо Национальной музеймы, К. Герд нимо гимназимы, солэсь нимзэ нуллӥсь ульчамы, солы сӥзем синпелетмы, К. Герд нимо премимы, радъясько та дано тодосчимылы сӥзем лыдӟонъёс но уно мукет ужрадъёс.</p>
<p>Тросэзлэн адӟемез вань, дыр, Ижысь юртъёслэн борддоръёссы вылысь Гердлэсь суредам тусбуйзэ. Стрит-арт амалэн лэсьтэмын со. Туж сюлмаськытэ монэ та югдур. Борддор вылын пиштэ ялон: «Бесплатная помощь наркозависимым, алкоголезависимым», нош вӧзаз &#8211; Гердлэн тусыз… Зэм, удмуртлыксэ гажась пияш Гердлэсь туссэ-буйзэ калык пӧлы озьы вӧлмытыны тырше. Но мукет пала медаз берытскы вылэм тыршемез&#8230;</p>
<p>Арлы быдэ 14-тӥ толшоре &#8211; Кузебай Гердлэн вордӥськем нуналаз &#8211; солэн синпелетэз доры удмуртъёс люкаськыло. Ӝуало сюсьтылъёс, чузъясько Гердлэн кылбуръёсыз, вуэм калыкез гожъямъёсынызы тодмато егит кылбурчиос. Одӥгез таӵе ужрад бере одӥгез тодмо блоггер Интернет-бамаз гожтћз: «Ӝытазе валай: удмурт культура &#8211; со Кузебай Гердлы сӥзем синпелет дорысь сюсьтылъёс кадь. Сюсьтыл-кырӟан, сюсьтыл-эктон, сюсьтыл-кыл… Глобализация палась тӧл пельтӥз ке &#8211; сюсьтыл кысоз. Тылэз котьку но возьыны кулэ. Нош куке трос сюсьтылъёс ӝуало &#8211; туж чебер, кысонтэм со».</p>
<p>Туэ но люкаськылӥмы Гердлэсь вордскемзэ пусйыны. Музейын возьматэмын вал Гердлэн гожтэтэз, фонографез но печатлан машинкаез, улэп дыръяз потэм бичетъёсыз, «Гудыри» газетысь статьяосыз. Нош ик ӝуазы сюсьтылъёс, пиштӥзы яркыт бурдо сяськаос&#8230;</p>
<p>Туэ ортчись таӵе ужрадын калык трос ӧй вал. Нош ужрад сярысь газетъёс, сайтъёс пыр ивортӥмы вал, 1 сюрс 500 пала ӧтёнъёс келямы «Вконтакте» пыр, 140 электрон адресъёс но 200 пала смс-гожтэтъёс пыр. Нош вуиз 20 адями! Нимысьтыз тау кареммы потэ республикаысьтымы К. Герд нимо гимназиысь дышетӥсьёслы но дышетскисьёслы. Гимназия музейлэсь кыдёкын ке но интыяськемын, соос ӵем вуыло Гердлы сӥзем синпелет доры. Ӝытазе Герд дортӥ ортчиськод ке, лымыез но сузямын, сяськаос но понэмын, сюсьтылъёс но ӝуатэмын.</p>
<p>Кузебай Гердлэн вордӥсь-кем нуналэзлы кылдытэмын вал нимысьтыз сайт &#8211; www.kuzebaj-gerd.ru. Отысь шедьтыны луэ солэсь кылбуръёссэ, улон сюрессэ, библиографизэ, творчествоезлы сӥзем статьяосты.</p>
<p>Эстониын но Гердлэсь нимзэ уг вунэто. Отын арлы быдэ толшоре ортчо удмурт культуралы сӥзем нуналъёс. Радъяло соосты Эстониын дышетскись удмурт студентъёс. Со сяна, пырисько на Удмуртиысь вуэм куноос но. Вуылӥзы ни кырӟасьёс Надежда Уткина, Александр Катков, Кузебай Герд гимназиысь дышетӥсьёс.</p>
<p>2011-тӥ арын 1-тӥ шуркынмонэ нырысьсэ ортчытэмын Гердэз буре ваён акция. Ӵапак та нуналэ 1937-тӥ арын быдтэмын вал Кузебаймы. Куазь зориз ке но, адямиос вуизы. Чузъяськиз Гердлэн берпуметӥ гожтэтэз, лыктэмъёслэн луонлыксы вал Карелиысь Сандормох интыысь (ӵапак отын ыбемын вал Герд) ваем сюез киязы возьыны. 1937-тӥ арын 2 арня куспын со улосын быдтэмын вал 1 сюрс 111 адями. Кагазъёс вылын одӥг лыдпус гинэ пиштӥз-кузёяськиз &#8211; 1. Оло, юнме ӧвӧл со? Мукет лыдпус отын луыны ӧй но быгатысал. Со бырем адямиос вал нырысетӥосыз ас удысъёсазы, нырысетӥосыз асьсэлэн калыксы понна. Тунсыко, но буре ваён ужрад ортчиз, кызьы шуо, магической нуналэ &#8211; 1.11.11.</p>
<p>Ми, егитъёс, туж оскиськом, 1-тӥ шуркынмонэ-а, 14-тӥ толшоре-а, кыџе ке огшоры нуналэ-а &#8211; тӥ вуылоды Гердлы сӥзем синпелет доры. Нимысьтыз ӧтёнтэк, ивор келятэк. Пиналъёсыныды, внукъёсыныды лыктэ, сюсьтыл ӝуатэ, сяська понэ. Малпасько, со секыт ӧвӧл. Нош пиналлэн йыраз Гердэз гажан мылкыд быдэс улонэзлы кылёз.</p>
<p>Ижысь пиналъёслы экскурсия нуыкум, адӟисько: соос Гердлэсь нимзэ ӟеч тодо ни. Но луылэ сыӵеез но: куд-ог нылпиос малпало, Кузебай Герд нимо ульча &#8211; со «улица Кая и Герды» шуыса.</p>
<p>Ваньмыз ми бордысь потэ.</p>
<p style="text-align: right;"><strong>Евгения Сундукова.</strong></p>
<p style="text-align: right;"><strong>К. Герд нимо музейысь наукая ужась</strong></p>
]]></content:encoded>
			<wfw:commentRss>http://udmdunne.ru/2012/04/%d1%83%d0%b4%d0%bc%d1%83%d1%80%d1%82-%d0%ba%d1%83%d0%bb%d1%8c%d1%82%d1%83%d1%80%d0%b0-%d1%81%d1%8e%d1%81%d1%8c%d1%82%d1%8b%d0%bb-%d0%ba%d0%b0%d0%b4%d1%8c/feed/</wfw:commentRss>
		<slash:comments>0</slash:comments>
		</item>
		<item>
		<title>Медаз чигы кыл жильы</title>
		<link>http://udmdunne.ru/2012/04/%d0%bc%d0%b5%d0%b4%d0%b0%d0%b7-%d1%87%d0%b8%d0%b3%d1%8b-%d0%ba%d1%8b%d0%bb-%d0%b6%d0%b8%d0%bb%d1%8c%d1%8b/</link>
		<comments>http://udmdunne.ru/2012/04/%d0%bc%d0%b5%d0%b4%d0%b0%d0%b7-%d1%87%d0%b8%d0%b3%d1%8b-%d0%ba%d1%8b%d0%bb-%d0%b6%d0%b8%d0%bb%d1%8c%d1%8b/#comments</comments>
		<pubDate>Wed, 04 Apr 2012 08:48:33 +0000</pubDate>
		<dc:creator>sergo</dc:creator>
				<category><![CDATA[Удмуртлык]]></category>
		<category><![CDATA[Нылпи сад]]></category>
		<category><![CDATA[Школа]]></category>

		<guid isPermaLink="false">http://udmdunne.ru/?p=2721</guid>
		<description><![CDATA[Берло дыре отысь но, татысь но кылӥське: удмурт кылэз дышетӥсь школаос кулэсмо, садикъёс ӟучомо. Тып-тып удмурт гуртъёсысь но пиналъёс анай кылзэс вунэтыны кутскемын. Малы сыӵе югдур кылдэ? Луоно-а сое тупатыны? Школаосын удмурт кыл­ воксё ќвќл, кулћськом-быриськом ни шуонэн ми соглаш ќвќл, югдурез, мултэс керњегъяськонъёстэк, чакланы куре дышетонъя но наукая министрлэн нырысетӥ воштӥсез Зоя Суворова. Солэн [...]]]></description>
			<content:encoded><![CDATA[<p><strong><a class="highslide" onclick="return vz.expand(this)" href="http://udmdunne.ru/wp-content/uploads/2012/04/47-8.jpg" rel="lightbox[2721]"><img class="aligncenter size-full wp-image-2722" title="" src="http://udmdunne.ru/wp-content/uploads/2012/04/47-8.jpg" alt="" width="460" height="321" /></a>Берло дыре отысь но, татысь но кылӥське: удмурт кылэз дышетӥсь школаос кулэсмо, садикъёс ӟучомо. Тып-тып удмурт гуртъёсысь но пиналъёс анай кылзэс вунэтыны кутскемын. Малы сыӵе югдур кылдэ? Луоно-а сое тупатыны?</strong></p>
<p>Школаосын удмурт кыл­ воксё ќвќл, кулћськом-быриськом ни шуонэн ми соглаш ќвќл, югдурез, мултэс керњегъяськонъёстэк, чакланы куре дышетонъя но наукая министрлэн нырысетӥ воштӥсез Зоя Суворова. Солэн верамезъя, али шаерысьтымы 56 процентаз школаосын удмурт кылэз дышето. Кытын ке нимаз предмет чотын, кытын ке &#8211; факультатив карыса. Лыдпусэн вераса, со 341 школа, 20 сюрс 229 пинал. Удмурт кылэз нимаз предмет интыын дышето 261 школаын. Шаерысьтымы вань школаос пӧлысь со 43 процентэз луэ. Нош факультатив амалъя анай кылзэс дышето 80 школаын. Республикамылэн палэназ удмурт кылэз дышето 87 школаын. Оглом 3 сюрс 500 пинал.</p>
<p>Со вакытэ ик Зоя Витальевна шугъяськемзэ уг ваты: берло дыре республикаямы анай кылэз дышетӥсь школаослэн лыдзы кулэсме, удмурт кыллы ӧжытгес часъёс висъясько. Тужгес ӟеч вакыт вал 1997-тӥ-1998-тӥ аръёсы. Соку 427 школаын удмурт кылэз дышето вал. Собере лыдпусъёс кулэсмыны ӧдъязы. 2005-тӥ &#8211; 2006-тӥ аръёсын ӵошатыса, туннэ сизьым процентлы ичигес кылемын. Маин та герӟаськемын?</p>
<p>- Нырысь ик, оптимизациен сэрен куд-ог пичи школаос ворсаськизы, соосты бадӟымъёсыныз огазеяно луиз, &#8211; мугъёсты шарая Зоя Витальевна. &#8211; Берло ар ӵоже гинэ 15 удмурт школа ворсаськиз, нылпиос тырмымтэен яке воксё быремен. Кыкетћез, 2008-тӥ арысен улонэ пыӵаз пиналъёслэн лыдзыя коньдон висъян (нормативно-подушевое финансирование). Шуэмын вал: пичи классъёсты возён пайдаё ӧвӧл, городысь классын 25 пала пинал луыны кулэ&#8230;</p>
<p>Мар кадь отын шугъяськытћсез? Но городысь школаосын удмурт классэ 25 муртэ люканы туж секыт. Группа уг бичаськы бере, класс уг усьтћськы. Азьвыл та ласянь капчигес вал. Тае пусъе ас вакытаз Ижысь школаосын удмурт кылэз дышетонлы туж трос сюлэмзэ сётэм тодосчи Валентина Ившина но. Дышетонъя министрлэн воштћсез луыса ужакуз, со трос пумиськылћз анай-атайёсын, пиналъёссэс удмурт классэ сётыны курыса.</p>
<p>- Соку 10 адями люкаське ке, класс усьтыны луэ ни вал. Пичи группае нылпизэс анай-атайёс но шумпотысагес сётылћзы, &#8211; пусъе Валентина Михайловна. &#8211; Сыӵе луонлык быриз но, удмурт классъёс но люкаськемысь дугдӥзы.</p>
<p>Зэм, али куд-ог школаосын та югдурысь потон амалъёс утчало. Бадњым классэз ик кык подгруппалы люко. Шуом, одћгъёсыз удмурт кылъя уроке мыно, мукетъёсыз со вакытэ краеведениез дышето. Нош музон урокъёс дыръя быдэс класс џош дышетске. Зоя Суворовалэн малпамезъя, та туж њеч амал. Озьы ке но оглом югдурез озьы гинэ уд тупаты.</p>
<p>Удмурт кылэз дышетон ужпумез тупатон ласянь номыр уг лэсьтћськы, шуыны уг луы. Министерствоын но пусъё: тодэ вал, кыџе секытэн, кќня лулкужымез, мылкыдэз поныса, возьыны выриськом удмурт кылэз. Но њучомонэз дугдытыны туж секыт.</p>
<p>Зоя Витальевна ӧпкеле: анай-атайёс удмурт кыллэсь кулэлыксэ уг адӟо, юнме люкетоз гинэ шуыса малпало. Угось соос синйылто: вузъёсын, ужын, кивалтэтын удмурт кыл ќжыт кутћське. Нош республикаысьтымы­ школаосын удмурт кылэз одно ик дышетоно шуыса закон кутэмын ке луысал, трослы капчиенгес ужасалмы. Но луоно-а туннэ нуналлы сыџе закон кутыны? Пќрмоз-а маке? Кутозы-а со законэз Кун Кенешысь депутатъёсмы?</p>
<p>* * *</p>
<p>Дышетонэн герњаськем удмурт интеллигенция ва­ла: югдурез тупатон понна маке ик кароно. Оло, џапак али дырыз? Та нуналъёсы Нациосын ужан политикая министерствоын ортчем котрес љќк сьќрын но со пумысен кенешизы. Мылкыдъёссэс веразы Зоя Суворова, Правительстволэн Тќроезлэн воштћсез Николай Мусалимов, нациосын ужан политикая министрлэн воштћсьёсыз Лариса Буранова но Татьяна Ишматова, К. Герд нимо гимназилэн директорез, Кун Кенешысь депутат Анжелика Михеева, история наукаосъя доктор Галина Никитина, Дышетонын национальной ужпумъёсты эскеронъя институтлэн кивалтӥсез Надежда Ураськина, педагогика наукаосъя кандидат Валентина Ившина но мукетъёс.</p>
<p>- Асьмеос трос вераськиськом школа сярысь. Но удмурт кылэз утёнын солэн интыез 30 процент пала гинэ, &#8211; пусъе УдГУ-ысь удмурт филология факультетлэн деканэз Любовь Фёдорова, &#8211; туж тросэз потэ семья но вылћ дышетскон заведение бордысь. Удмурт кылэз асьсэ факультетазы дышетыны курыса, вераськи УдГУ-ысь вань деканъёсын. Ваньмызлэн та ласянь мылкыдзы умой. Ма, студентъёс пӧлын но али удмурт кылэн, культураен тунсыкъяськон бадӟым, 1980-тӥ аръёсы сямен возьдаськон но пумитъяськон ӧвӧл ни. Озьы ке но, вань факультетъёсын удмуртэз пыртыны уг луы на.</p>
<p>Удмурт кылэз вузъёсын дышетон шоры учконо ке, ӵемысь чакласьком УдГУ-эз гинэ. Нош Гурт удысъя академия, Техникая кун университет, Медакадемия, мукет дышетскон заведениос? Отын дышетскисьёс но анай кылмес тодӥзы ке, урод шат со?</p>
<p>Нимысьтыз вераськон ныл­пи садъёс ласянь. Туннэ нуналлы 37 процентаз садикъёсын ужало удмурт этнокультурной пуштросъем программаосъя. Шуом, нылпи садъёсын этнокультурая программа 2005-тӥ &#8211; 2006-тӥ аръёсы пыӵа вал 41 процентаз садикъёсын, туннэ нуналлы соослэн лыдзы ньыль процентлы синэм. Но дышетонъя но наукая министерствоысь валтžсь специалист Надежда Ямаева пусъе: нылпиослэн лыдзыя ке учконо, удмурт кылэз садикын дышетžсьёс 1 сюрс 953-лы тросгес луизы. Но эшшо œечгес суредэз адœем потэ вылэм.</p>
<p>Надежда Ямаевалэн малпамезъя, секыт югдур нырысь ик герӟаськемын анай-атайёсын. Соослэн пиналзэс удмурт кыллы дышетэмзы уг поты ни. Нош нылпи садысь администрацилэн калыкен ужаны мылкыдыз котьку ик уг тырмы, угось анай-атайлэсь учконъёссэ воштыны кытӥяз туж секыт.</p>
<p>Шугъяськытэ соиз но: вузъёс удмурт воспитательёсты дасямысь дугдӥзы. Но та югдурез тупатон ласянь уж мынэ ни. Кылем арысен УдГУ-ысь психологияя но педагогикая факультетын люкамын вал удмурт воспитательёсты дасянъя группа. Покчи классъёслы дышетžсьёсты дасянъя удмурт группаос усьтыны чакламын Глазовысь пединститутын но. Ваньзэ сое лыдэ басьтыса, оскон вань: покчи классъёсты визьмась удмурт дышетӥсьёсты но удмурт воспитательёсты дасясь ёзъёс выльысь усьтэмын луозы.</p>
<p>* * *</p>
<p>Чаклано ке, туннэ нуналлы удмурт кылэз дышетон понна пӧртэм программаос, учебникъёс, шудонъёс вань. Но ӧвӧл, лэся, туж-туж бадӟым мылкыдмы, стимул шуонъёсмы. Соин но, вылды, тросгес ог-огмес пыкылӥськом. Кивалтћсьёс &#8211; анай-атайёсты: соослэн ук, пе, нылпизэс удмурт классэ сётэмзы уг поты. Общественной огазеяськонъёс пыкыло министерствоосты: тћ ук урод ужаськоды, школаос, классъёс ворсасько. Анай-атайёс чиньыенызы возьмато кивалтӥсьёс шоры: соос малы ке пиналзэс удмурт кыллы уг дышето ук&#8230; Та пыкылонлэсь пумзэ-йылзэ уд шедьты. Валамон огез: югдурез тупатыны луоз огъя кужымен гинэ &#8211; семья, нылпи сад, школа, вузъёс, власть, общественной огазеяськонъёс.</p>
<p>Оло кылъёс сярысь законэ ватсанъёс пыртоно луоз, оло кыӵе ке нимысьтыз постановлениос дасяно? Оло УдГУ но Глазовысь институт бордын анай кылэз дышетонъя нимысьтыз центръёс усьтоно? Анай-атайёсын гань-гань пуксьыса, ӵемгес вераськоно? Вань та ужпумъёс 11-тӥ апреле эскериськозы Пичи кенешын. Отын «Удмурт кенешлэн» нимыныз кыӵе ке вазиськонъёс кутэмын луозы, вылды.</p>
<p style="text-align: right;"><strong>Елена Миннигарева.</strong></p>
]]></content:encoded>
			<wfw:commentRss>http://udmdunne.ru/2012/04/%d0%bc%d0%b5%d0%b4%d0%b0%d0%b7-%d1%87%d0%b8%d0%b3%d1%8b-%d0%ba%d1%8b%d0%bb-%d0%b6%d0%b8%d0%bb%d1%8c%d1%8b/feed/</wfw:commentRss>
		<slash:comments>0</slash:comments>
		</item>
		<item>
		<title>Анай кыл &#8211; анай йӧлын џош</title>
		<link>http://udmdunne.ru/2012/04/%d0%b0%d0%bd%d0%b0%d0%b9-%d0%ba%d1%8b%d0%bb-%d0%b0%d0%bd%d0%b0%d0%b9-%d0%b9%d3%a7%d0%bb%d1%8b%d0%bd-%d1%9f%d0%be%d1%88/</link>
		<comments>http://udmdunne.ru/2012/04/%d0%b0%d0%bd%d0%b0%d0%b9-%d0%ba%d1%8b%d0%bb-%d0%b0%d0%bd%d0%b0%d0%b9-%d0%b9%d3%a7%d0%bb%d1%8b%d0%bd-%d1%9f%d0%be%d1%88/#comments</comments>
		<pubDate>Wed, 04 Apr 2012 08:44:14 +0000</pubDate>
		<dc:creator>sergo</dc:creator>
				<category><![CDATA[Герд]]></category>
		<category><![CDATA[Удмурт нылкышно кенеш]]></category>

		<guid isPermaLink="false">http://udmdunne.ru/?p=2719</guid>
		<description><![CDATA[Отчы пыриськозы каръёсысь но гуртъёсысь 120 делегатъёс, 30 куноос. Конференциын эскерозы кенешлэсь куинь ар ӵоже ужамзэ, сэрттозы-пертчозы азьланезлы ужрадъёсты, 4 арлы быръёзы кенешен кивалтӥсез но солэсь правленизэ. Та пумысен вераськиськом Удмурт нылкышно кенешлэн кивалтӥсеныз Надежда Степановаен. - Надежда Андреевна, кызьы кылдӥз Удмурт нылкышно кенеш? - Удмурт нылкышно кенеш, мон шуысал, «Удмурт кенеш» огазеяськонлэн вордэм но [...]]]></description>
			<content:encoded><![CDATA[<div id="attachment_2720" class="wp-caption aligncenter" style="width: 470px"><a class="highslide" onclick="return vz.expand(this)" href="http://udmdunne.ru/wp-content/uploads/2012/04/47-3.jpg" rel="lightbox[2719]"><img class="size-full wp-image-2720" title="" src="http://udmdunne.ru/wp-content/uploads/2012/04/47-3.jpg" alt="" width="460" height="323" /></a><p class="wp-caption-text">Удмурт нылкышно кенеш бадӟым саклык висъя покчиослы.</p></div>
<p><strong>Отчы пыриськозы каръёсысь но гуртъёсысь 120 делегатъёс, 30 куноос. Конференциын эскерозы кенешлэсь куинь ар ӵоже ужамзэ, сэрттозы-пертчозы азьланезлы ужрадъёсты, 4 арлы быръёзы кенешен кивалтӥсез но солэсь правленизэ. Та пумысен вераськиськом Удмурт нылкышно кенешлэн кивалтӥсеныз Надежда Степановаен.</strong></p>
<p><strong>- Надежда Андреевна, кызьы кылдӥз Удмурт нылкышно кенеш?</strong></p>
<p>- Удмурт нылкышно кенеш, мон шуысал, «Удмурт кенеш» огазеяськонлэн вордэм но будэтэм нылпиез. Со кылдытэмын вал ассоциацилэн исполкомез ӵектэмъя удмурт нылкышнолэсь данзэ ӝутон вылысь. 1993-тӥ арын 27-тӥ тулыспалэ удмурт нылкышноослэн элькун конференцизы ортчиз. Отын ик солэн правлениез быръемын вал. Огазеяськонлэн нырысетӥ кивалтӥсез луиз «Удмурт кенеш» ассоциацилэн кыл кутӥсь секретарез Нина Малых. Нина Игнатьевнаез бӧрысь воштӥзы этнограф, история наукаосъя кандидат Людмила Христолюбова, журналист Татьяна Корнилова, история наукаосъя доктор, профессор Галина Никитина. Берло куать арзэ кенешен кивалтӥсько мон.</p>
<p><strong>- Но удмурт калыклэсь историзэ учконо ке, нылкышноослэн конференцизы вазенгес ортчемын ук?</strong></p>
<p>- Зэм, удмурт нылкышноослэн нырысетӥ ӧтчамзы 1920-тӥ арын 26-тӥ толсуре Сарапул городын ортчиз. Ньыль нунал ӵоже со кыстӥськиз. 93 быръем делегатъёс удмурт нылкышноез политика улонэ кыскон, анайлэсь, нылпилэсь но семьялэсь тазалыксэс утён ужпумъёсты сэрттӥзы-пертчизы. Кузебай Герд докладаз вераз нылкышнолэн семьяын но гуртын пиосмуртэн одӥг кадь луэмзы сярысь. Трокай Борисов вазиськиз нылкышноослы Удмурт областез кылдытонын валче кариськыны. Ужез ӟечгес радъян вылысь Центральной Удмурт Комиссариатэ (Центральный комитет по делам удмуртов) делегатъёс пӧлысь куинь муртэ бырйиллям: Шарканысь Петроваез но Малыхез, Глазовысь Трефиловаез.</p>
<p><strong>- Та конференциын ӝутэм ужпумъёс али но улонамы бадӟым инты басьто шуимы ке, ум янгышалэ.</strong></p>
<p>- Зэм, со ужпумъёс туннэ но лэчыт кылемын. Соосты сэрттон-пертчонлы али но котькуд нылкышно ӧтчамын бадӟым саклык висъяське. Валтӥсь инты басьтэ анай кылмес утён. Жаляса верано, тросэз туала анай-атайёс пиналъёссылы кылмес гажан мылкыд анай йӧлын ӵош пыӵатыны уг дырто. Соин валче удмурт нылкышноослэн 2008-тӥ арын ортчем 7-тӥ элькун конференцизы ӵектонэн потӥз: удмурт кылмес азинтонын выль амалъёс утчано, нимысьтыз ужано егит анайёсын но семьяосын.</p>
<p><strong>- Та ӵектонды уж вылын быдэсме-а?</strong></p>
<p>- Удмурт нылкышно кенеш правленилэсь берпуметӥ ужам аръёссэ чаклано ке, тыршимы куинь валтӥсь ӧръя. Нырысетӥез &#8211; удмурт анай-атайёслэсь асваланзэс ӝутон. Та ужпумез быдэстыны ёросъёсын но каръёсын кылдытэм нылкышно клубъёсмы юртто. Ми соослы нимысьтыз программа дасяськом но уже кутыны дэмласьком, пӧртэм ужрадъёссэс радъяны юрттӥськом.</p>
<p>Семьялы юрттэт сётон вылысь удмурт тодосчиосын но психологъёсын пумиськонъёс ортчытъяськом. Озьы 2008-тӥ-2009-тӥ аръёсы улонэ пыӵаз «Юрттон» программамы. Бадӟым саклык висъяны тыршимы уйпал ёросъёслы. Вуылӥмы Красногорск, Яр, Юкаменск, Дэбес, Сьӧлта, Сюмси палъёсы.</p>
<p>Финляндиысь Кастрен нимо огазеяськон юрттэмен, 2010-тӥ арын Эшъяськон юртын удмурт нылкышноослы юрттэт сётонъя «Кенешон» служба усьтыны быгатӥмы. Семья ужпумъёсты сяна, удмурт нылпиосты будэтонъя валэктонъёс сётылыны тыршиськом. Ёросъёсын арлы быдэ «Удмурт нылкышнолэн туала улонын интыез» конференциос, тодмо но дано нылкышноосын пумиськонъёс ортчытъяськом.</p>
<p>Шумпотымон: «Удмурт кыл &#8211; шоркарын» программая нылкышно клубъёс Ижкарын но кылдытъямын ни. «Пукон коркае» ветлӥсьёс чебересь арбериос лэсьяло, собере киужъёссэс шуг учыре шедем нылпиослы кузьмало.</p>
<p>Гуртъёсын шумпотыса пумитало психологмес Галина Чучаловаез но сексологез Анатолий Бубинэз.</p>
<p>Палэнэ ум кельтӥське удмурт сям-йылолъёсты но. Кылсярысь, арысь аре юнма «Табань» клубмы. Калык отчы мыло-кыдо пыриське. Мӧйыос нылпиоссэс сьӧразы ваё. Соос ас синмынызы адӟо асьмелэсь вашкала сям-йылолъёсмес но дӥськутъёсмес, кылзо чебересь кырӟанъёсмес, гажаны кутско удмурт кылмес.</p>
<p>Кылем арын 8-тӥ Март азьын Эшъяськон юртын шаерысьтымы нылкышно кылбурчиосын бадӟым ӝыт ортчытӥмы. Со аре ик «Удмурт дунне» газетэн ӵош, «Чибориё кышет» ӵошатсконлы йылпумъян лэсьтыса, ӝыт радъямы. Кыкетӥ арзэ ини Свято-Михайловской соборын Дун-чылкыт Софьялэсь, Надеждалэсь, Вералэсь, Любовьлэсь но Дун-чылкыт Татьяналэсь нуналъёссэс пусйимы.</p>
<p>Дэбес черкогуртын, Анайлэн нуналэзлы сӥзьыса, «Данъясько тонэ, удмурт анай» ужрад ортчытӥмы. Отчы ньыль ёросъёс пыриськизы &#8211; Эгра, Дэбес, Кез, Шаркан.</p>
<p><strong>- Улонмес азинто нылпиос. Соос понна но нимысьтыз ужрадъёс ортчыло, дыр?</strong></p>
<p>- Жаляса верано, городысь покчиос, нылпи садэ мыныса, ӟучомо. Соосын ми нимысьтыз ужаськомы. Анай-атайёс «Шудон корка» клубын нылзылэсь-пизылэсь удмурт сямен вераськыны быгатэмзэ, лыдӟиськыса но пӧртэм шудонъёсын шудыса, волятыны тыршо. Куатетӥ арзэ ини Ижысь удмурт пиналъёс понна ортчытӥмы «Пичи чеберайёс но батыръёс» фестиваль. Та ужрадэз туэысен чакламы элькунысь вань удмурт нылпиос пӧлын радъяны.</p>
<p>Нылпи садэ ветлӥсь тэшкылиосты тодматыны тыршиськом фин-угор выжые пырись калыкъёслэн культураенызы. Со понна нимысьтыз «Ӵыжы-выжы» фестиваль радъяськом. Ӟеч кусып возиськом воспитательёсын, дышетӥсьёсын. Соос понна «Зарни бугор» клубмы ужа.</p>
<p>2010-тӥ арын «Городын улӥсь покчиосты удмурт кылын дышетон» семинар ортчытӥмы. Ӟеч кылъёс гинэ вераме потэ Сарапул ёросысь Сигаево черкогуртысь «Кам ӟардонъёс» коллектив сярысь. Ӟучъёс пӧлын улыса, удмурт нылкышноос ог-огзэс утчало, шедьто, эшъясько, пӧртэм ужрадъёс ортчытъяло. Сигаево шор ёзо школаысь дышетӥсь Нина Бехметова, вань сюлэмшунытсэ нылкышноослы сётыса, тырше. Соос туж егитэсь ай, кык ар гинэ та удысын тыршо. Нош кӧня уж лэсьтэмын ни!</p>
<p><strong>- Удмуртлыкез ӝутон бордын ужасьёс мукет ёросъёсын но вань, дыр?</strong></p>
<p>- Азьланяз малпаськомы Удмурт нылкышно кенешлэсь ёзъёссэ котькуд гуртын кылдытыны. Гуртысь нылкышноослэн но кытчы ке люкаськемзы, огинын кенешыса пукемзы потэ ук.</p>
<p><strong>- Мукет республикаосысь нылкышно огазеяськонъёсын кусыпъёс возиськоды-а?</strong></p>
<p>- Шумпотыса пусйыны луэ: Удмурт нылкышно кенешлэсь адӟем карыса, ужан амалмес кутӥзы ни пор но коми нылкышноос. Азьланяз мылкыдмы вань Финляндиысь «Калевала» огазеяськонэ пыриськись нылкышноосын кусып тупатыны. Соос асьме доры кылем арын вуылӥзы, фин эшъёсынымы котырес ӝӧк радъямы.</p>
<p><strong>- Правлениды кыӵе ужез быдэсъя?</strong></p>
<p>- Правленимы толэзяз кык пол люкаськылэ. Отчы пыро конференциын даноосыз пӧлысь даноосыз быръем нылкышноос. Пӧртэм ужрадъёсты гижысь-пиньысь ортчытъяны тыршо Людмила Христолюбова, Лия Малых, Ольга Смирнова, Валентина Ившина, Галина Шушакова, Любовь Тихонова, Елена Александрова, Галина Чучалова, Анжелика Михеева, Анна Прокопьева, Любовь Леонтьева. Сюлмысь тыршо ёросъёсысь но каръёсысь быръем муртъёсмы: Ольга Поторочина, Татьяна Иванова, Галина Перевозчикова но трос мукетъёс.</p>
<p><strong>- Азьланяз кыӵе малпанъёсты?</strong></p>
<p>- Удмурт кылэз азинтон понна властен кусып тупатоно. Шумпотыса вераны быгатӥськом: тросэз ӵектонъёсмы &#8211; удмурт шудонъёс, вашкала но туала выжыкылъёс, нылпи кырӟанъёсын дискъёс, покчиослы яркыт буёло книгаос, удмурт нылпи конкурсъёс &#8211; кун кылъёсъя законэз быдэстонъя программае пыризы. Азьланяз эшшо одӥг программаез кылдытэммы потэ &#8211; «Анай кыл &#8211; анай йӧлын ӵош».</p>
<p>Вуоно арын Удмурт нылкышно кенешлы 20 ар тырмоз. Одно ик сое пусъёмы. Ужан амалъёсмес огинэ люкаса, методикая дискъёс поттомы.</p>
<p style="text-align: right;"><strong>Любовь Тихонова.</strong></p>
]]></content:encoded>
			<wfw:commentRss>http://udmdunne.ru/2012/04/%d0%b0%d0%bd%d0%b0%d0%b9-%d0%ba%d1%8b%d0%bb-%d0%b0%d0%bd%d0%b0%d0%b9-%d0%b9%d3%a7%d0%bb%d1%8b%d0%bd-%d1%9f%d0%be%d1%88/feed/</wfw:commentRss>
		<slash:comments>0</slash:comments>
		</item>
		<item>
		<title>Воштыса&#8230;  воштӥськоно</title>
		<link>http://udmdunne.ru/2012/04/%d0%b2%d0%be%d1%88%d1%82%d1%8b%d1%81%d0%b0-%d0%b2%d0%be%d1%88%d1%82%d3%a5%d1%81%d1%8c%d0%ba%d0%be%d0%bd%d0%be/</link>
		<comments>http://udmdunne.ru/2012/04/%d0%b2%d0%be%d1%88%d1%82%d1%8b%d1%81%d0%b0-%d0%b2%d0%be%d1%88%d1%82%d3%a5%d1%81%d1%8c%d0%ba%d0%be%d0%bd%d0%be/#comments</comments>
		<pubDate>Wed, 04 Apr 2012 08:34:47 +0000</pubDate>
		<dc:creator>sergo</dc:creator>
				<category><![CDATA[Иворъёс]]></category>
		<category><![CDATA[Герд]]></category>
		<category><![CDATA[Удмурт кенеш]]></category>
		<category><![CDATA[Эгра]]></category>
		<category><![CDATA[Интернет]]></category>
		<category><![CDATA[Бускельёсмы дорын]]></category>
		<category><![CDATA[Гербер]]></category>

		<guid isPermaLink="false">http://udmdunne.ru/?p=2717</guid>
		<description><![CDATA[Кыӵеен адӟиське удмурт калыклэн ӵуказе нуналыз? Та ужпумъя котрес ӝӧк ортчиз Ижын Тодосчиослэн юртазы. Пумиськонын шугъясь-кытӥсь ужпумъёс ӝутэмын вал. Огез соос пӧлысь &#8211; «Удмурт кенеш» ассоциация пумысен. Люкаськемъёс огкылэ вуизы: ассоциацилэн уставаз воштонъёс пыртоно. Асьсэ мылкыдзэс веразы Ижысь «кенешчиослэн» ужамзыя но. Уноез пусйиз: «Удмурт кенешлэсь» шоркарысь ёззэ юнматоно. Соку удмуртлык но Ижын золгес шӧдӥськыны кутскоз. [...]]]></description>
			<content:encoded><![CDATA[<p><strong>Кыӵеен адӟиське удмурт калыклэн ӵуказе нуналыз? Та ужпумъя котрес ӝӧк ортчиз Ижын Тодосчиослэн юртазы.</strong></p>
<p>Пумиськонын шугъясь-кытӥсь ужпумъёс ӝутэмын вал. Огез соос пӧлысь &#8211; «Удмурт кенеш» ассоциация пумысен. Люкаськемъёс огкылэ вуизы: ассоциацилэн уставаз воштонъёс пыртоно. Асьсэ мылкыдзэс веразы Ижысь «кенешчиослэн» ужамзыя но. Уноез пусйиз: «Удмурт кенешлэсь» шоркарысь ёззэ юнматоно. Соку удмуртлык но Ижын золгес шӧдӥськыны кутскоз.</p>
<p>Кулэ-а удмурт огазеяськонъёс политикаен вырыны? Та ужпум шоры учконъёс висъяськизы. Но люкаськемъёс сюлмаськемзэс веразы: удмуртъёс кырӟан-веран котырын гинэ медаз бергалэ, кивалтон удысэ но мед кыстӥськозы, кылъёс сярысь законлэсь улонэ пыӵамзэ но чакласа мед возёзы.</p>
<p>Тодосчиослэн юртазы радъям мукетыз котрес ӝӧк сӥземын луоз анай кылэз дышетонлы.</p>
<p style="text-align: right;"><strong> Екатерина Николаева.</strong></p>
<p>&nbsp;</p>
<h2>Пьесаос быризы</h2>
<p><strong>Башкортостанысь Калтасы ёросысь удмуртъёс тэк пуконэз уг тодо.</strong></p>
<p>Мылкыд карисьёс клубе потало, концертъёс но спектакльёс пукто. Бадӟым Кача клубен трос аръёс ӵоже кивалтӥсь Виктор Матзянов верамъя, удмуртъёс люкаськемын Кача котырысь 4 гуртэ. Котькудаз клубзы, библиотеказы, медпунктсы вань. Озьы бере, удмурт гуртъёс уз быре. Гурт хозяйствоын тыршисьёс но ӵуказе нуналлы оско.</p>
<p>Виктор Шакирович сюлмаське удмуртлыкез утён сярысь. Бадӟым Кача клубын пӧртэм арлыдъемъёс понна ансамбльёс ужало. Ас быгатонлыкъёссэс возьматъяны ӵемысь вуыло Ижевске. Тэшкылиоссы «Кизилиос» ансамбле ветло, туэ соос улосвыл ӵошатсконын 2-тћ инты басьтӥзы. «Зангари», «Гуждор» ансамбльёссы но капчи мылкыд кузьмало.</p>
<p>Гуртысь усточиос вашкалазэ утён сярысь но сюлмасько. Кырӟанъёссэс калык пӧлысь утчало, ӵем дыръя удмурт композиторъёслэсь «пӧрамъёссэс» сцена вылазы возьмато. Кызьы вераз Виктор Матзянов, гуртысь усточиоссы бигер кырӟанъёсты но удмурт кылэ берыктыло. Одӥгезлы ӧпкеле: Интернет шуон пыдлось гуртъёсы вуыны ӧдъям бере пиналъёслэн улон шоры учконзы воштӥськыны ӧдъяз. Нылпиосты, пе, арысь аре шуггес луэ сцена вылэ поттыны. Ярано коть, удмурт сямен вераськисьёссы уг кулэсмо. Книга лыдӟисьёссы но тырмыт на. Тужгес шуге-леке вуо клубъёсын ужасьёс, спектакльёслы дасяськыкузы. Вань удмурт пьесаос, пе, возьматэмын ни.</p>
<p style="text-align: right;"><strong> Валентина Емельянова.</strong></p>
<p>&nbsp;</p>
<h2>Кыдёкын ке но, матын</h2>
<p><strong>Свердловск улосысь удмуртъёслэн «Урал кенеш» огазеяськонэнызы кивалтэ Ольга Шамшиярова.</strong></p>
<p>Турлы интыосын уло ке но, ог-огзы доры ветло. Котькуд пумиськонзы шулдыр удмурт концертэн йылпумъяське. Екатеринбургын «Ошмес» ансамбль ужа, Верхняя Пышмаын вань удмурт культуралы сӥзем «Шудбур» клубзы, Белоярск но Каменск ёросъёсын быдэн 2 ансамбльёс ужало.</p>
<p>- Ог-огенымы адскон понна ӧжытсэ 2 час сюреслы быдтӥськомы, &#8211; вера Ольга Тимофеевна. &#8211; «Урал кенеш» ваньзэ чакласа возе. Котькуд ужрадэз телефон пыр радъяно луэ. Соосыз пӧртэм интыосын ортчытыны тыршиськомы. Кылсярысь, Толсурмы Пышмаын вал бере, Герберез мукетаз радъяно луоз. Ог-огзылэсь кылыса, лэся, тросгес удмуртъёс котырамы кыстӥсько. «Урал кенешлэсь» сайтсэ лыдӟисьёс но тросгес луо, со пыр вань иворъёсмес вӧлмытӥськомы. Берлозэ бадӟым ужрад Каменск-Уральскийын вал: удмурт дискотека сӥземын вал 50 арессэс ортчытэмъёслы, ӝытбыт арган куара чузъяськиз.</p>
<p>«Бускель пумиськон» ужрадазы Брангуртысь песянайёсты витё. Вуылыны дасясько Эгра ёросэ &#8211; отын ортчоз киужъёслы сӥзем фестиваль. Алнаш ёросысь крезьгурчи Ирина Денисова доры но вуттӥськыны медо.</p>
<h2>Сэпын улэ визьмо Чеберай</h2>
<p><strong>Эграысь 1 номеро школаын 5-тӥ-6-тӥ классъёсысь удмурт нылъёс пӧлын «Чеберай» ёрос ӵошатскон ортчиз.</strong></p>
<p>Ужрадэз дасян борды басьтӥськиз удмурт кылъя но литературая дышетӥсьёслэн ёрос огазеяськонзы, кивалтӥсез &#8211; та школаысь ик дышетӥсь Лидия Белых.</p>
<p>Ӵошатсконэ пыриськись сизьым нылъёс нырысь ик асэнызы тодматӥзы. Чупресэсь вылӥллям: керттӥсько, вурисько, пужыятско, крезен шудо, кырӟало-экто. Отӥяз нылъёс анай кылзы сярысь вольыт, сюлмысь потэм кылъёсын веразы. Куд-огез жаляса пусйиз, эшъёссылы телефон пыр смс удмурт букваосын келямзы уг луы шуыса.</p>
<p>Чебераез быръён визь сынантэк но ӧз ортчы. Юанъёс сӥземын вал Кедра Митрейлэн, Афанасий Лужанинлэн творчествооссылы но Эгралэн историезлы. Вожвылъяськон зол вал Зура школаысь Валерия Агафонова но Сэп школаысь Кристина Романова куспын. Вормисе потӥз Сэпысь нылаш.</p>
<p style="text-align: right;"><strong>Надежда Данилова.</strong></p>
<p>&nbsp;</p>
<h2>Поръёс дасясько пор шаере</h2>
<p><strong>Ижын ортчиз пор культуралы сӥзем фестиваль. Сӥземын вал со асьмелы џыжы-выжы луись мари калыклэн нырысетӥ съездэз ортчем дырысен 95 ар тырмонлы.</strong></p>
<p>Ужрадэ люкаськылӥзы шаерысьтымы городъёсысь но ёросъёсысь делегациос. Вуылӥзы Марий Эл, Татарстан, Башкортостан республикаосысь, Киров улосысь куноос. Сэрттэм-пертчем ужпумъёс пӧлын валтӥсьёсыз герӟаськемын вал пор культураез но кылэз азинтонэн.</p>
<p>Удмуртиысь поръёс туннэ шаерамы улӥсь 100-лэсь трос мукет выжы калыкъёсын артэ йыгмыт вамышто. Кылдытэмын калык огазеяськонзы. Таин ӵош нимысьтыз ужало на пор егитъёслэн «Ужара» но пор нылкышноослэн «Ава шум» огазеяськонъёссы.</p>
<p>Пленуме пыриськемъёс, та нуналлы тужгес сюлмаськытӥсь но шумпоттӥсь ужпумъёсты сэрттэм-пертчем сяна, бырйизы пор калыклэн 9-тӥ съездаз делегатъёсты. Ортчоз со Марий Эл Республикалэн шоркараз, Йошкар-Олаын, 18-тӥ-21-тӥ апреле.</p>
<p style="text-align: right;"><strong>Элина Кумачёва.</strong></p>
]]></content:encoded>
			<wfw:commentRss>http://udmdunne.ru/2012/04/%d0%b2%d0%be%d1%88%d1%82%d1%8b%d1%81%d0%b0-%d0%b2%d0%be%d1%88%d1%82%d3%a5%d1%81%d1%8c%d0%ba%d0%be%d0%bd%d0%be/feed/</wfw:commentRss>
		<slash:comments>0</slash:comments>
		</item>
		<item>
		<title>Бугырес кенешон</title>
		<link>http://udmdunne.ru/2012/04/%d0%b1%d1%83%d0%b3%d1%8b%d1%80%d0%b5%d1%81-%d0%ba%d0%b5%d0%bd%d0%b5%d1%88%d0%be%d0%bd/</link>
		<comments>http://udmdunne.ru/2012/04/%d0%b1%d1%83%d0%b3%d1%8b%d1%80%d0%b5%d1%81-%d0%ba%d0%b5%d0%bd%d0%b5%d1%88%d0%be%d0%bd/#comments</comments>
		<pubDate>Wed, 04 Apr 2012 08:31:51 +0000</pubDate>
		<dc:creator>sergo</dc:creator>
				<category><![CDATA[Исполкомын]]></category>
		<category><![CDATA[Николай Мусалимов]]></category>
		<category><![CDATA[Удмурт кенеш]]></category>

		<guid isPermaLink="false">http://udmdunne.ru/?p=2715</guid>
		<description><![CDATA[«Удмурт кенеш» огазеяськонлэн кылем арня пумын люкаськем исполкомез ӟырдыт но тунсыко ортчиз. Кенешонэ исполкомлэн 20 ёзчиез пыриськиз. Таяз рад соослы пӧртэм ужпумъёсъя шара но, лушкем но куаразэс сётоно луылӥз. Исполкоме люкаськемъёс нырысь ик вераськизы Пичи кенешын эскероно ужпумъёс сярысь. Пичи кенеш люкаськоз 11-тӥ апреле, эскероз удмурт кылэз школаосын дышетон ужпумез. Отчы пыриськозы министерствоосын ужасьёс, дышетӥсьёс, [...]]]></description>
			<content:encoded><![CDATA[<div id="attachment_2716" class="wp-caption aligncenter" style="width: 470px"><a class="highslide" onclick="return vz.expand(this)" href="http://udmdunne.ru/wp-content/uploads/2012/04/47-2.jpg" rel="lightbox[2715]"><img class="size-full wp-image-2716" title="" src="http://udmdunne.ru/wp-content/uploads/2012/04/47-2.jpg" alt="" width="460" height="314" /></a><p class="wp-caption-text">Исполкомын ӝутэмын «Удмурт кенеш» ассоциацилэн уставаз воштонъёс пыртон сярысь ужпум.</p></div>
<p><strong>«Удмурт кенеш» огазеяськонлэн кылем арня пумын люкаськем исполкомез ӟырдыт но тунсыко ортчиз. Кенешонэ исполкомлэн 20 ёзчиез пыриськиз. Таяз рад соослы пӧртэм ужпумъёсъя шара но, лушкем но куаразэс сётоно луылӥз.</strong></p>
<p>Исполкоме люкаськемъёс нырысь ик вераськизы Пичи кенешын эскероно ужпумъёс сярысь. Пичи кенеш люкаськоз 11-тӥ апреле, эскероз удмурт кылэз школаосын дышетон ужпумез. Отчы пыриськозы министерствоосын ужасьёс, дышетӥсьёс, анай-атайёс, «кенешчиос». Нялтас вераса, «Удмурт кенешлэн» кичӧлтэмезъя дышетонлы сӥзем бадӟым ужрад Ижын ортчиз ни вал. Отын шугъяськытӥсь юанъёс туж лэчыт эскериськизы, но югдур интыысьтыз шуген вырӟе. Соин ик та ужпум борды нош но нош берытсконо луэ.</p>
<p>Исполкомын ик ӝутэмын вал «Удмурт кенеш» ассоциацилэн уставаз воштонъёс но ватсанъёс пыртон ужпум. Шуом, али уставъя исполкомлэн ёзчиосыз Пичи кенеше (Национальной собрание), пе, уг пыро. Но со озьы луыны быгатэ шат? Исполкомез аслаз радъёсысьтыз Пичи кенеш быръе ук. Нош ассэ Пичи кенешез удмуртъёслэн съездазы быръё. Уставе мукет воштонъёс пыртонъя но сюлмаськоно луоз. Со бордын ужан понна нимысьтыз группа кылдытэмын. Отчы вить адями пыртэмын: «Удмурт кенешлэн» кивалтӥсез Николай Мусалимов, «Удмурт кенешлэн» дано президентэз Валентин Тубылов, профессор Леонид Загребин, «Удмурт кенешлэн» исполкомезлэн ёзчиез Леонид Гонин, «Удмурт кенеш» огазеяськонлэн Ижысь Устинов ёросысь ёзэныз кивалтӥсь Елена Ленцова.</p>
<p>Исполкомын ик быръемын вал фин-угор калыкъёслэн Венгриын ортчоно куатетӥ конгрессазы делегатъёс. Соосты быръён мынӥз, куараосты лушкем сётыса. Озьы исполком 11 мурт понна куара сётӥз. Та вӧзы эшшо 9 делегат ватсаськоз на. Быдэн одӥген быръёзы Удмурт культурая «Дэмен» огазеяськон, Удмурт нылкышно кенеш, камсьӧр удмуртъёс но кыксэ &#8211; удмурт егитъёслэн «Шунды» огазеяськонзы. Со сяна, асьме делегацие пыртэмын луоз на Башкортостанысь, Татарстанысь, Марий Элысь, Свердловск улосысь удмурт диаспораосысь быдэн одӥг адями. Фин-угор конгрессэ мынӥсь быдэс делегация тодмо луоз 11-тӥ апреле. Угось соку Пичи кенеш аслэсьтыз мылкыдзэ вералоз но куаразэ сётоз. Фин-угор конгресс ортчоз туэ сентябрьлэн кутсконаз Венгриысь Шиофок карын.</p>
<p>Уноезлэсь «кенешчиослэсь» сюлэмзэс вӧсь кариз туэ пӧяськыса потэм «Новое время Удмуртии» газетлэн удмуртъёсты сантэмамез. Удмуртъёсты гинэ ӧвӧл, Россиын улӥсь вань ӧжыт лыдъем калыкъёсты. «Нерусские должны быть лишены гражданских прав» статья пумысен исполкомын туж зол лекъяськемзэс веразы. Кыӵе ке кужымъёслэн «сьӧд пиарен» выремзы, быдэс калыкез ултӥямзы, ваче вуттэмзы шоры чиньы пыр учкыны уг яра. Та ужпумез эскериз ни Нациосын ужан политикая министерствоысь СМИ-ослэн текстъёссылы мониторинг лэсьтонъя комитет. Со, югдурез рос-прос чакланы курыса, вазиськиз Прокуратурае, йыртэмасьёсты кыл кутон улэ кысконо. Та вазиськон борды итӥськиз «Удмурт кенеш» огазеяськонлэн исполкомез но.</p>
<p>Исполкомын «кенешчиос» трос мукет ужпумъёсты но эскеризы на.</p>
<p style="text-align: right;"><strong>Елена Панфилова.</strong></p>
]]></content:encoded>
			<wfw:commentRss>http://udmdunne.ru/2012/04/%d0%b1%d1%83%d0%b3%d1%8b%d1%80%d0%b5%d1%81-%d0%ba%d0%b5%d0%bd%d0%b5%d1%88%d0%be%d0%bd/feed/</wfw:commentRss>
		<slash:comments>0</slash:comments>
		</item>
	</channel>
</rss>

